Anayasa Mahkemesi Kenan Gezici Kararı 2022/3982 B.

Bu karar, ceza infaz kurumlarında bulunan mahpusların haberleşme ve ifade özgürlükleri ile kurum güvenliği arasındaki hassas dengeyi ortaya koyması bakımından hukuken büyük bir önem taşımaktadır. Anayasa Mahkemesi, mahpusların temel hak ve özgürlüklerden yararlanmaya devam ettiğini kabul etmekle birlikte, ceza infaz kurumunun doğası gereği güvenlik ve disiplinin sağlanması amacıyla bu haklara meşru sınırlamalar getirilebileceğini vurgulamıştır. Özellikle suç örgütlerinin propagandasının yapılması ve örgütsel motivasyonun canlı tutulması amacıyla gerçekleştirilen eylemlerin, cezaevinin ıslah amacı ile açıkça çeliştiği bu kararla bir kez daha teyit edilmiştir.

Benzer davalar ve infaz hukuku uygulamaları açısından bu karar, ciddi bir emsal teşkil etmektedir. Kararda, Terörle Mücadele Kanunu kapsamındaki adli propaganda suçu ile disiplin hukuku anlamındaki propaganda eyleminin birbirinden bağımsız olarak değerlendirilmesi gerektiği net bir biçimde ifade edilmiştir. Bir eylemin adli yönden suç oluşturmasa dahi, cezaevi güvenliğini tehdit eden ve örgüt dayanışmasını artıran niteliği itibarıyla disiplin yaptırımına tabi tutulabileceği içtihat hâline getirilmiştir. Bu durum, idareye cezaevi güvenliğini sağlama konusunda tanınan takdir yetkisinin genişliğini ve sınırlarını göstermesi açısından oldukça belirleyicidir.

UYUŞMAZLIĞIN KONUSU

Bandırma 2 No.lu T Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumunda terör örgütüne üye olma suçundan hükümlü olarak bulunan başvurucu, başka bir ceza infaz kurumunda bulunan tanıdığına bir mektup göndermek istemiştir. Mektup Okuma Komisyonu tarafından incelenen bu mektupta, güvenlik güçlerince gerçekleştirilen bir operasyonda öldürülen terör örgütü mensubunun ölümünün yüceltildiği ve özgürlük mücadelesi kisvesi altında örgütsel motivasyonu artırıcı ifadeler kullanıldığı tespit edilmiştir. İdare, mektubun kurumdan çıkışına izin vermemiş ve başvurucu hakkında disiplin soruşturması başlatmıştır.

Disiplin Kurulu, suç örgütlerinin eğitim ve propaganda faaliyetlerini yapma eylemi nedeniyle başvurucuya on bir gün hücreye koyma cezası vermiştir. Başvurucu, sadece demokratik haberleşme hakkını kullandığını ve mektubun sakıncalı bir ifade içermediğini öne sürerek infaz hâkimliğine ve sonrasında ağır ceza mahkemesine şikâyet ile itiraz başvurularında bulunmuş ancak sonuç alamamıştır. Bunun üzerine ifade özgürlüğünün ihlal edildiği iddiasıyla Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunmuştur.

HUKUKİ BİLGİ VE TEMEL KURALLAR

Anayasa Mahkemesi uyuşmazlığı incelerken öncelikle Anayasa'nın 26. maddesinde düzenlenen ifade özgürlüğü ile 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun hükümlerini birlikte değerlendirmiştir. İfade özgürlüğü demokratik toplumun temel taşlarından biri olmakla birlikte, mutlak bir hak değildir ve Anayasa'nın 13. maddesinde belirtilen kanunilik, meşru amaç, demokratik toplum düzeninin gerekleri ve ölçülülük ilkeleri çerçevesinde sınırlandırılabilir.

Ceza infaz kurumlarında bulunan mahpuslar, kural olarak tüm temel hak ve özgürlüklerden yararlanmaya devam ederler. Ancak cezaevinde bulunmanın kaçınılmaz bir sonucu olarak kurumda suç işlenmesinin önlenmesi, düzenin ve güvenliğin kesintisiz olarak sağlanması gibi meşru amaçlarla mahpusların haklarına çeşitli idari ve hukuki kısıtlamalar getirilebilmektedir. Bu bağlamda, 5275 sayılı Kanun m.44 uyarınca, "suç örgütlerinin eğitim ve propaganda faaliyetlerini yapmak veya yaptırmak" eylemi ağır disiplin yaptırımlarını gerektiren bir disiplin suçu olarak düzenlenmiştir.

Yerleşik Anayasa Mahkemesi içtihatlarına göre, disiplin hukuku bağlamındaki propaganda eylemi, ceza hukuku bağlamındaki terör örgütü propagandası suçundan tamamen özerk bir şekilde değerlendirilmelidir. Örgütsel motivasyonu güçlendirmek, örgüte bağlılığı canlı tutmak, örgütün hedeflerine ulaşacağı ümidini aşılamak, örgüt üyelerini ve yöneticilerini övmek gibi eylemler, cezaevlerindeki asıl ıslah amacı ile taban tabana zıttır. Mahkûmların temel yükümlülüklerinden biri de cezaevi disiplinini ve düzenli işleyişi bozacak davranışlardan titizlikle kaçınmaktır. Dolayısıyla, örgüt dayanışmasını artıran ve cezaevinin genel güvenliğini zedeleyebilecek nitelikteki eylemlere karşı idarenin doğrudan disiplin yaptırımı uygulama yetkisi bulunmaktadır. Bu yetki kullanılırken verilen cezanın zorunlu bir ihtiyacı karşılayıp karşılamadığı ve orantılılık ilkesine uygun olup olmadığı da yargısal denetimin vazgeçilmez temel kriterlerindendir.

SOMUT OLAYA İLİŞKİN TESPİTLER

Anayasa Mahkemesi, somut olayda başvurucunun başka bir ceza infaz kurumundaki mahpusa göndermek istediği mektubun içeriğini detaylı bir biçimde incelemiştir. Yapılan incelemelerde, mektupta güvenlik güçlerince etkisiz hâle getirilen bir terör örgütü yöneticisinin ölümünün "yıldızlaşmak" kelimesi kullanılarak nitelendirildiği, ölen kişinin silahlı mücadelesinin kutsallaştırıldığı ve yarım kalan örgütsel özlemlerin gerçekleştirilmesi adına bu mücadeleye kararlılıkla devam edilmesi gerektiği yönünde ifadelere yer verildiği açıkça tespit edilmiştir.

Yüksek Mahkeme, söz konusu mektubun içeriği ve kullanılan üslubu bir bütün olarak dikkate aldığında, başvurucunun bu eylemiyle terör örgütünün yasa dışı görüşlerine meşruluk kazandırmayı, cezaevlerindeki örgüt mensupları arasındaki motivasyonu artırmayı ve örgüte olan tehlikeli bağlılığı canlı tutmayı amaçladığını değerlendirmiştir. Bahsi geçen mektubun, başka bir cezaevindeki mahpusa gönderilmesi ve herhangi bir denetimden geçmesi durumunda alıcıları tarafından okunacak olması, örgüt propagandasının yayılması tehlikesini somut biçimde barındırmaktadır. Bu riskli durum, hapis cezasının temel meşruiyetini oluşturan toplumu suça karşı koruma ve mahkûmların topluma kazandırılarak ıslahını sağlama amaçlarıyla açıkça çelişmektedir.

Disiplin cezalarının yalnızca gerçekleşmiş bir ihlali geriye dönük olarak cezalandırmayı değil, aynı zamanda zararlı ihtimalleri ve muhtemel disiplinsizliği önceden önlemeyi de hedeflediğine karar metninde özellikle dikkat çekilmiştir. Başvurucunun örgütsel amaçlara hizmet eden mektubunun ceza infaz kurumunda düzenli bir yaşamın sürdürülmesini ve kurum güvenliğini doğrudan tehlikeye atacak nitelikte olduğu kabul edilmiştir.

Sonuç itibarıyla, başvurucuya verilen on bir gün süreyle hücreye koyma disiplin cezasının, kurum güvenliğinin ve disiplininin hassasiyetle sağlanması şeklindeki zorunlu bir toplumsal ihtiyacı karşıladığı anlaşılmıştır. İdarece verilen disiplin cezasının hedeflenen amaçla orantılı olduğu ve idarenin sahip olduğu takdir payı sınırları içinde kaldığı değerlendirilmiştir.

Sonuç olarak Anayasa Mahkemesi, demokratik toplum düzeninin gereklerine aykırı olmayan bu müdahale dolayısıyla ifade özgürlüğünün ihlal edilmediği yönünde karar vermiştir.