Makale

Çalışma hukukunda ve idare hukukunda en sık karşılaşılan temel sorunlardan biri, mevzuatta yer alan yasal boşlukların kötü niyetli amirler tarafından bir psikolojik taciz aracı olarak kullanılmasıdır. Kamu kurumlarında, özellikle eğitim yönetimi alanında, çalışanların mesleki gelişim gibi hakları anayasal bir zemin bulsa da, yönetmelik ve yönergelerdeki eksiklikler amirlerin takdir yetkisini sınırsız ve denetimsiz bir güce dönüştürmektedir. Hukuk sistemimizde idarenin her türlü eylem ve işleminin hukuka uygun olması esastır; ancak, alt düzey düzenleyici işlemlerdeki belirsizlikler, yöneticilerin personeli üzerinde baskı kurmasına, yıldırma politikaları uygulamasına ve nihayetinde sistematik bir mobbing sürecinin başlamasına neden olmaktadır. Mevzuatın açıkça düzenlemediği ve idareciye sınırları çizilmemiş bir takdir alanı bıraktığı durumlarda, hukukun koruyucu şemsiyesi delinmekte ve çalışanlar amirlerinin inisiyatifine terk edilerek yasal bir kılıf altında psikolojik şiddete maruz bırakılmaktadır.

Mevzuat Eksikliklerinin Amirlerin Takdir Yetkisiyle İstismarı

Bir hukukçu perspektifiyle incelendiğinde, idare hukukunda takdir yetkisinin kamu yararı ve hizmet gerekleri doğrultusunda kullanılması zorunludur. Ancak, yönergeler gibi düzenleyici işlemlerde, personelin eğitim süreçlerinde ihtiyaç duydukları izin haklarına yönelik açık bir yasal dayanağın bulunmaması, bu yetkinin keyfi kullanımına kapı aralamaktadır. Örneğin, bazı personellere lisansüstü öğrenimlerine devam edebilmeleri için mevzuatta net haklar tanınmışken, idari kadrolar için aynı hakkın düzenlenmemesi ciddi bir eşitlik ilkesi ihlali doğurmaktadır. Düzenlemedeki bu eksiklik, yöneticilerin amirleri tarafından bilinçli bir baskı unsuruna dönüştürülmekte ve akademik gelişim sağlamak isteyen personele yasal bir boşluk bahane edilerek zorluk çıkarılmaktadır. İzin alma süreçlerinde yaşanan bu zorluklar, çalışanların amirleriyle sürekli bir gerilim yaşamasına ve idari açmazlara sürüklenmelerine yol açmaktadır. Bu durum, hukuki güvenceden yoksun bırakılan çalışanın, amirinin kişisel tutumlarına bağımlı hale getirilerek idari bir mobbing döngüsünün içine çekilmesi anlamına gelmektedir.

Eşitsiz Uygulamaların ve Keyfiliğin Psikolojik Etkileri

Hukuk uygulamasında, normlar hiyerarşisi ve anayasal eşitlik ilkesi gereği benzer statüdeki çalışanlara benzer hakların tanınması gerekirken, yasal hakkın bulunmayışı gerekçe gösterilerek uygulanan idari ayrımcılık, işyerinde huzuru ve barışı derinden sarsmaktadır. Mevzuattaki bu yapısal boşluklar, üst amirlerin astları üzerinde kurdukları otoriteyi kötüye kullanmalarına zemin hazırlamaktadır. Amirlerin personelin gelişim çabalarına karşı hukuki belirsizlikleri kullanarak her türlü zorluğu çıkarması ve uzlaşmaz bir tutum sergilemesi, hukuk literatüründe tipik bir işyerinde psikolojik taciz vakasıdır. Yasal bir güvenceye dayanamayan personel; sürekli reddedilme, taleplerinin gerekçesiz olarak geri çevrilmesi ve görevleri aksattığı yönünde asılsız ithamlara maruz kalma riskiyle yüzleşmektedir. Bu sistematik baskı, çalışanın kendini dışlanmış, çaresiz ve tükenmiş hissetmesine yol açar. İşçi ve memur hakları bağlamında, çalışma ve eğitim gibi temel hakların yasal boşluklar arkasına sığınılarak fütursuzca engellenmesi, bireyin psikolojik bütünlüğünü doğrudan hedefler.

Yasal Boşluklardan Kaynaklanan Mobbingin Önlenmesi

Hukuk devletinin en temel gereklerinden biri, idarenin eylem ve işlemlerinin öngörülebilir olması ve çalışanların temel haklarının kesin kurallarla güvence altına alınmasıdır. Mevcut durumdaki yasal boşlukların mobbing aracına dönüşmesini engellemek adına acil hukuki düzenlemelere ihtiyaç vardır. Kanun koyucunun ve idari düzenleme yapan otoritelerin, idarecilerin inisiyatif alanını daraltacak ve objektif kriterlere dayanan yasal metinler oluşturması şarttır. Bu bağlamda atılması gereken temel idari ve hukuki adımlar şunlardır:

• Mevzuat içerisindeki statü farklılıklarından doğan eşitlik ilkesine aykırı düzenlemelerin derhal iptal edilerek tüm personele adil haklar tanınması.
• Personelin idari süreçlerindeki taleplerinde amirin takdir yetkisinin somut, ölçülebilir ve hukuki denetime açık sınırlarla belirlenmesi.
• Yasal boşlukları fırsat bilerek çalışan üzerinde baskı kuran ve yetkisini kötüye kullanan amirler hakkında etkin hukuki disiplin mekanizmalarının işletilmesi.

Bu adımların atılması, idarenin keyfiliğini önleyecek ve personelin yasal boşlukların arkasına saklanan amirler tarafından sistematik mobbinge uğramasının önüne geçecektir.