Makale

Çalışma yaşamında karşılaşılan psikolojik şiddet ve yıldırma eylemleri, çoğu zaman mağdurun cinsiyetinden bağımsız düşünülemez. Çalışma alanlarındaki ataerkil kültür, kadın çalışanların emek süreçlerinde sistematik olarak toplumsal cinsiyet temelli mobbing uygulamalarına maruz kalmasına neden olmaktadır. Özellikle proje bazlı ve esnek istihdamın yoğun olduğu sektörlerde, kadınların varlık göstermesi yalnızca mesleki bir çaba değil, aynı zamanda cinsiyetçi ön yargılara karşı verilen zorlu bir mücadeleye dönüşmektedir. Kadın emek gücü, iş yerlerinde yeteneklerinden ziyade cinsiyetleri üzerinden değerlendirilmekte ve bu durum, profesyonel yaşamda ağır bir psikolojik baskı unsuru halini almaktadır. Sektörel dinamiklerin erkek egemen yapısı, kadınların özerkliklerini ve bireyselliklerini gerçekleştirmelerini engelleyerek onları sürekli bir savunma ve ispat mekanizması içine itmektedir.

Makul Cinsiyetçilik ve Örtük Psikolojik Baskı

İş yerlerinde kadınlara yönelik mobbing her zaman açıkça yapılmaz; çoğu zaman makul cinsiyetçilik adı verilen daha sinsi ve örtük yollarla uygulanır. Bu tür cinsiyetçi tutumlar, koruma veya iyilik yapma bahanesi altına gizlenerek kadın çalışanların mesleki heveslerini kırmayı ve onları belirli alanlardan dışlamayı hedefler. Örneğin, ağır ekipman gerektiren veya fiziksel güç talep ettiği iddia edilen teknik işlerde kadınların çalışamayacağı yönündeki söylemler, görünüşte masum tavsiyeler gibi sunulsa da aslında sistematik bir dışlama politikasıdır. Bu durum, kadınların psikolojik bütünlüklerini hedef alan ve onların iş yapabilme kapasitelerine duyulan güveni zedeleyen güçlü bir örtük psikolojik baskı aracıdır. Kadın çalışanlar, meslektaşları tarafından sadece cinsiyetleri sebebiyle yetersiz görülmekte veya tam tersi, sırf ekiplerde bir "kadın gözü" bulunsun diye vitrin malzemesi olarak işe alınarak profesyonel kimlikleri hiçe sayılmaktadır.

Yatay ve Dikey Ayrımcılık Pratikleri

İş yerlerindeki ataerkil iş bölümü, kadınları belirli rollere sıkıştırarak onlara yönelik mobbingin zeminini güçlendirir. Bu eşitsizlik rejimi, kadınların yeteneklerine ve liyakatlerine bakılmaksızın kariyerlerinde görünmez duvarlara çarpmasına yol açar. İş hayatında sıklıkla karşılaşılan bu cam tavan engelleri, kadınların öz güvenlerini sarsarak bireysel düzeyde de ciddi bir psikolojik baskı hissetmelerine neden olmaktadır. Kadın çalışanların emek süreçlerinde maruz kaldığı bu yapısal engeller ve dışlayıcı tutumlar şu şekilde sıralanabilir:

• Belirli teknik veya yönetimsel alanların yalnızca erkeklere uygun görülmesi sebebiyle kadınların bu alanlardan sistematik olarak uzaklaştırılarak yatay ayrımcılığa maruz bırakılması.
• Başarılı kadın çalışanların hiyerarşik olarak daha üst ve prestijli pozisyonlara, ayrıca yüksek gelirli rollere terfi etmelerinin görünmez engellerle durdurulup dikey ayrımcılık uygulanması.
• Hamilelik veya annelik gibi durumların, kadınların işten çıkarılması, projelere dahil edilmemesi veya kariyer fırsatlarından mahrum bırakılması için bir bahane olarak kullanılması.

Damgalama ve Kraliçe Arı Sendromu

Kadın çalışanlara uygulanan toplumsal cinsiyet temelli mobbingin bir diğer boyutu ise kişiyi itibarsızlaştırmaya yönelik damgalama eylemleridir. Profesyonel hayatta başarı gösteren ve yükselen kadınlar, kendi emekleri ve yetkinlikleriyle değil, hayatlarındaki güçlü erkek figürler üzerinden bir yerlere gelmiş gibi gösterilerek sözlü saldırı ve itibarsızlaştırma politikalarına maruz bırakılırlar. Bu eylemler, kadının iş yerindeki otoritesini ve saygınlığını zedelemeyi amaçlayan doğrudan bir mobbing türüdür. Öte yandan, bu psikolojik yıldırma her zaman erkeklerden gelmez. Yönetici pozisyonuna ulaşmış veya belirli bir güç elde etmiş bazı kadınların, diğer kadın çalışanların yükselmesini engellemesi ve onlara karşı ayrımcı, baskıcı tutumlar sergilemesi olarak bilinen kraliçe arı sendromu, iş yerindeki dayanışmayı yok eden bir başka şiddet türüdür. Kendi hemcinsleri tarafından uygulanan bu hedef alma ve mobbing pratikleri, mağdurlar üzerinde çok daha derin yıkıcı etkiler yaratmaktadır.

İletişim Kanallarında Cinsel Taciz ve Dışlanma

Çalışma ortamındaki mobbing, birçok durumda cinsel taciz ile iç içe geçerek mağdurun iş hayatını çekilmez bir noktaya taşır. Hiyerarşik olarak üst konumlarda bulunan kişilerin güçlerini kullanarak sergilediği sözlü veya fiziksel tacizler, çalışanları istifaya veya mesleği bırakmaya zorlayan en ağır mobbing biçimlerindendir. Modern iş yaşamında bu eylemler yalnızca fiziksel ortamlarla sınırlı kalmayıp, anlık mesajlaşma uygulamaları veya sosyal medya platformları üzerinden sanal taciz şeklinde de devam etmektedir. Çalışma saatleri dışında gönderilen cinsel içerikli veya rahatsız edici mesajlar, başarıyı küçümseyen sözlü saldırılar ve profesyonel sınırları aşan iletişim biçimleri, doğrudan birer yıldırma taktiğidir. Buna ek olarak, kadın çalışanların erkek meslektaşları tarafından kurulan sosyal iş ağlarından ve resmi olmayan iletişim kanallarından dışlanması, bilgiye ve iş fırsatlarına erişimlerini engelleyerek onları izole eden çok etkili bir toplumsal cinsiyet temelli ayrımcılık aracı olarak kullanılmaktadır.