Makale

Denizcilik sektörü geleneksel olarak erkek egemen bir yapıya sahip olup, kadın çalışanların bu alana entegrasyonu çeşitli zorlukları beraberinde getirmektedir. Kadınlar, gemi ortamında var olma mücadelesi verirken çoğu zaman cinsiyet temelli yıldırma politikalarına, yani mobbinge maruz kalmaktadırlar. Bir hukuk bürosu olarak incelediğimiz vakalarda, kadın denizcilere yönelik mobbingin yalnızca sözlü taciz veya doğrudan hakaretlerle sınırlı kalmadığını; işin öğrenilmesini engelleme, dışlama ve ayrımcı performans değerlendirmeleri gibi çok çeşitli ve sistematik türleri olduğunu görmekteyiz. Bu eylemler, işverenlerin ve gemi adamlarının hukuki sorumluluklarını doğuran, kadınların çalışma haklarını doğrudan ihlal eden davranışlardır. Deniz iş hukukunda mobbing, ispatı teknik detaylar gerektiren ve farklı görünümleriyle dikkatle ele alınması gereken bir konudur.

İşin Öğrenilmesini Engelleme ve Yanlış Bilgi Aktarımı

Denizcilikte en tehlikeli mobbing türlerinden biri, kasıtlı olarak yanlış bilgi öğretme ve mesleki gelişimi baltalamadır. Gemi gibi teknik bilginin ve pratik deneyimin hayati önem taşıdığı bir iş yeri ortamında, kadın denizcilere rotayı yanlış verdirmek veya cihazların kullanımını kasten hatalı göstermek sık karşılaşılan bir yıldırma politikasıdır. Hukuki açıdan bu durum, sadece bir mobbing fiili değil, aynı zamanda gemi ve can güvenliğini kasten tehlikeye atma eylemidir. Ayrıca, kadın çalışanların sözde korunması veya abilik yapılması adı altında yalnız çalıştırılması ve operasyonlardan izole edilmesi de bir diğer pasifleştirme taktiğidir. Bu tür uygulamalar, kadınların işi öğrenmesinin ve hiyerarşik düzende liyakatle yükselmesinin önünü kesmeyi amaçlayan cinsiyetçi bir mobbing türü olarak değerlendirilmektedir.

Gemide Yok Sayılma, İzolasyon ve Dışlanma

Kadın denizcilerin maruz kaldığı bir diğer yaygın mobbing biçimi, fiziksel ve sosyal izolasyondur. Gemi gibi kapalı ve sınırlı bir çalışma mekanında, amir konumundaki kişilerin kadın çalışanları kasten görmezden gelmesi, onlarla iletişim kurmayı reddetmesi ve iş ile ilgili talimatları dahi alt rütbedeki personeller üzerinden vermesi tipik bir psikolojik şiddet örneğidir. Kaptan veya başmühendis gibi hiyerarşik üstlerin, kadın zabit köprüüstündeyken ona selam vermemesi, sadece stajyerlerle konuşması ve kadını yok sayarak yıldırmaya çalışması sıklıkla görülür. Hukuki değerlendirmelerde bu tür izolasyon taktikleri, çalışanın iş sözleşmesinden doğan haklarını kullanmasını engelleyen ve çalışma barışını bozan ağır bir mobbing eylemi olarak kabul edilmektedir. Bu durum, iş ilişkisindeki eşit işlem borcuna açıkça aykırılık teşkil etmektedir.

Ayrımcı Değerlendirme Raporları ve Hata Odaklı Denetim

Hukuk pratiğimizde sıkça rastladığımız bir başka mobbing türü ise ayrımcı performans değerlendirmeleri ve kadınlara yönelik sıfır hata baskısıdır. Erkek denizcilerin yaptıkları büyük operasyonel hatalar görmezden gelinip normal karşılanırken, kadın denizcilerin en ufak evrak hatası dahi cinsiyetlerine bağlanarak abartılmaktadır. Üstlerin, kadın çalışanları sürekli denetim altında tutması, hata yapmalarını beklemesi ve en küçük aksaklıklarda sert uyarılarda bulunması hukuka aykırı bir psikolojik baskı unsurudur. Aynı gemide aylarca özveriyle çalışan tecrübeli bir kadın zabitin sicil raporuna yetersiz yazılırken, tecrübesiz bir erkek personele terfi alabilir raporu verilmesi, liyakat ve terfi haklarının kasten engellenmesine yönelik kötü niyetli bir fiildir. Bu eylemler, işçinin kariyer gelişimini baltalayan doğrudan hak ihlalleridir.

Denizcilikte Görülen Temel Mobbing Eylemlerinin Sınıflandırılması

Deniz iş hukuku bağlamında, kadın gemi çalışanlarına yönelik uygulanan mobbing davranışlarını sistematik psikolojik taciz kapsamında incelediğimizde temel olarak şu şekilde sınıflandırabiliriz,:

• Bilinçli Yanlış Bilgilendirme: Gemi ekipmanlarının ve seyir kurallarının kasten yanlış öğretilmesi yoluyla çalışanın hata yapmaya zorlanması.
• Aşırı İş Yükü ve Gözetim: Kadın personele kapasitesini aşan işlerin yüklenmesi veya sürekli hata arama gayesiyle orantısız denetim uygulanması.
• Sosyal İzolasyon: Köprüüstü veya makine dairesi gibi ortak alanlarda kadının yok sayılması, mesleki ve sosyal iletişimden dışlanması.
• Terfi Engelleme: Kariyer ilerlemesini baltalamak amacıyla haksız ve objektif olmayan kötü performans raporları düzenlenmesi.
• Korumacılık Bahanesiyle Pasifleştirme: İş öğrenimine engel olacak şekilde koruma kisvesi altında kadının yalnız çalıştırılarak izole edilmesi.