Anayasa Mahkemesi Karaaslan Otomotiv Ltd. Şti. Kararı 2021/48787 B.

Anayasa Mahkemesinin bu kararı, yargılama süreçlerinde vekille temsil edilen kişilere yapılacak tebligatların usulüne uygun şekilde gerçekleştirilmesinin hak arama hürriyeti ve mahkemeye erişim hakkı bağlamındaki kritik önemini bir kez daha ortaya koymaktadır. Karar, kanuni düzenlemelerin açık ve emredici hükümlerine rağmen vekil yerine asile yapılan tebligatın hukuki kanun yolu sürelerini başlatmayacağını net bir biçimde vurgulayarak, derece mahkemelerinin usul kurallarını yorumlarken aşırı şekilci ve kanunun lafzına aykırı yaklaşımlardan kaçınması gerektiğini göstermektedir. Özel hukuk yargılamalarında ve icra takiplerinde taraf haklarının korunması adına tebligat hukukunun kurallarının sıkı sıkıya uygulanması gerektiği sabittir.

Benzer davalar açısından bu kararın emsal etkisi oldukça yüksektir. Zira uygulamada zaman zaman vekille takip edilen işlerde asile yapılan tebligatlar üzerinden sürelerin hesaplandığı ve hak kayıplarına yol açan usul hatalarının yapıldığı görülmektedir. Anayasa Mahkemesi, bu tür bariz takdir ve yorum hatalarının kanunilik ilkesini zedeleyeceğini ve mahkemeye erişim hakkını doğrudan ihlal edeceğini belirterek, icra hukuk mahkemeleri başta olmak üzere tüm yargı mercilerine yönelik bağlayıcı bir ilke ortaya koymuştur. Bu içtihat, avukatların mesleki faaliyetlerini yürütürken müvekkillerinin hak kaybına uğramaması adına tebligatların doğrudan kendilerine yapılması gerektiği yönündeki kuralın anayasal düzlemde güçlü bir korumaya sahip olduğunu teyit etmektedir.

UYUŞMAZLIĞIN KONUSU

Erzurum 5. İcra Müdürlüğü tarafından başvurucu şirket aleyhine, ipoteğin paraya çevrilmesi yoluyla bir icra takibi başlatılmıştır. Bu icra takibi kapsamında, şirketin Van ili Erciş ilçesinde bulunan taşınmazı için bir kıymet takdir raporu düzenlenmiş ve taşınmaza bir değer biçilmiştir. Başvurucu şirket, avukatı aracılığıyla belirlenen bu bedelin piyasa gerçeklerine göre oldukça yüksek olduğunu iddia ederek Erciş İcra Hukuk Mahkemesinde kıymet takdirine itiraz davası açmıştır. Ancak mahkeme, söz konusu değerleme raporunun şirkete daha önce tebliğ edildiğini belirterek yedi günlük yasal itiraz süresinin geçtiği gerekçesiyle davayı süre aşımından reddetmiştir. Başvurucu şirket ise davayı avukat aracılığıyla takip ettiklerini, raporun avukata daha geç bir tarihte tebliğ edildiğini ve sürenin avukata yapılan tebliğden itibaren hesaplanması hâlinde davanın yasal süresi içinde açıldığını öne sürerek Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunmuştur.

HUKUKİ BİLGİ VE TEMEL KURALLAR

Anayasa Mahkemesi, mahkemeye erişim hakkının ihlal edilip edilmediğini incelerken uyuşmazlığın temelini oluşturan mevzuat hükümlerini titizlikle ele almıştır. Bu kapsamda, 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m. 128/a hükmü uyarınca, kıymet takdirinin tebliğ edildiği ilgililerin, raporun tebliğinden itibaren yedi gün içinde raporu düzenleten icra dairesinin bulunduğu yerdeki icra mahkemesinde şikâyette bulunabilecekleri açıkça düzenlenmiştir. Aksi hâlde, başka bir işleme gerek olmaksızın şikâyetin kesin olarak reddedileceği kurala bağlanmıştır.

Tebligat usulüne ilişkin temel kurallar ise 7201 sayılı Tebligat Kanunu m. 11 hükmünde yer almaktadır. Anılan kanun maddesinin birinci fıkrası, vekil vasıtasıyla takip edilen işlerde tebligatın vekile yapılacağını kesin bir dille emretmektedir. Buna göre, hukuki bir süreçte kişinin kendisini vekil ile temsil ettirmesi durumunda, tebliğ edilen evrakın içeriğine göre bir kanun yoluna başvurulması söz konusu ise, kanunda öngörülen süreler asile yapılan değil, vekile yapılan tebliğ tarihi itibarıyla işlemeye başlamaktadır.

Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan mahkemeye erişim hakkına yapılan müdahalelerin öncelikle kanuni bir dayanağının bulunması gereklidir. Yargı mercilerince müdahaleye imkân tanıyan kanun hükümlerinin yorumlanması ve olaya uygulanması açık bir keyfîlik veya bariz bir takdir hatası içerdiği takdirde, söz konusu müdahalenin kanunilik temelinden yoksun olduğu kabul edilmektedir. İlgili kanun hükümlerinin açık lafzı karşısında, yargı mercilerinin bu kuralları tarafların mahkemeye erişimini imkânsız kılacak şekilde dar veya hatalı yorumlamaması adil yargılanma hakkının temel bir gerekliliğidir.

SOMUT OLAYA İLİŞKİN TESPİTLER

Anayasa Mahkemesi, somut olayı değerlendirirken öncelikle başvurucu şirketin yasal süresi içinde davayı açıp açmadığını ve mahkemenin süre hesabı yaparken uyguladığı usul kurallarının hukuka uygunluğunu irdelemiştir. Dosya kapsamındaki belgelere göre, Erciş İcra Müdürlüğünün talimat dosyasında hazırlanan kıymet takdir raporu, ilk olarak 23 Haziran 2021 tarihinde başvurucu şirketin adresine, daha sonra ise 28 Haziran 2021 tarihinde şirketi temsil eden vekil avukata elektronik tebligat yoluyla iletilmiştir.

İlk derece mahkemesi, davanın süresinde açılmadığına karar verirken vekile yapılan tebligat tarihini değil, asile (başvurucu şirkete) yapılan tebligat tarihini esas almıştır. Hâlbuki 7201 sayılı Kanun m. 11 hükmü gereğince, vekille takip edilen işlerde tebligatın zorunlu olarak vekile yapılması gerekmektedir. Anayasa Mahkemesi, bu kanun hükmünün belirsiz veya öngörülemez bir nitelik taşımadığını vurgulamış, kanunun son derece açık ve anlaşılır bir usul kuralı koyduğunu belirtmiştir.

Derece mahkemesinin, raporun vekile tebliğ edildiği tarihi hiçbir şekilde dikkate almadan, salt başvurucu asile yapılan tebliğ tarihinden itibaren süreyi başlatması ve yedi günlük itiraz süresinin aşıldığı gerekçesiyle davayı reddetmesi, açık bir hukuki hata olarak değerlendirilmiştir. Kanunun emredici kuralının bu şekilde hatalı yorumlanması, başvurucunun iddialarını bir yargı mercii önünde dile getirmesini tamamen engellemiş ve mahkemeye erişim hakkını fiilen ortadan kaldırmıştır. Dava konusu uyuşmazlığın esasının, yani kıymet takdirine yönelik şikâyetlerin, usule aykırı bir süre aşımı kararıyla incelenmemiş olması, hak arama özgürlüğüne yönelik ölçüsüz bir müdahale teşkil etmiştir.

Sonuç olarak Anayasa Mahkemesi, adil yargılanma hakkı kapsamındaki mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiği yönünde karar vermiştir.