Anayasa Mahkemesi Alev Şahin ve Diğerleri Kararı 2021/8120 B.

Bu karar, terör örgütü üyeliği suçlamasıyla yürütülen soruşturmalarda uygulanan tutuklama tedbirinin anayasal sınırlarını ve ölçülülük ilkesinin somut olaydaki yansımalarını kapsamlı bir şekilde ortaya koyması bakımından hukuken büyük önem taşımaktadır. Anayasa Mahkemesi, daha önce adli kontrol tedbiri uygulanmasına rağmen şüphelilerin örgütsel olarak nitelendirilen faaliyetlerine ısrarla devam etmelerini ve delil durumundaki somut gelişmeleri yeni bir tutuklama nedeni olarak hukuka uygun bulmuştur. Karar, kuvvetli suç şüphesinin varlığının dijital materyaller, sosyal medya paylaşımları ve örgütsel eylemlerdeki süreklilik ile somutlaştırılması hâlinde kişi hürriyetine yönelik müdahalenin meşru bir amaca hizmet edeceğini açıkça göstermektedir.

Benzer davalardaki emsal etkisi değerlendirildiğinde, bu karar özellikle katalog suçlar kapsamında yer alan silahlı terör örgütü üyeliği yargılamalarında tutuklama tedbirine başvurulmasının ve bu tedbirin sürdürülmesinin sınırlarını çizmektedir. Mahkeme, salt katalog suç varsayımına dayanılmasını yeterli görmemekle birlikte, kaçma şüphesinin ve adli kontrol tedbirlerinin yetersiz kalacağı kanaatinin olgusal temellerle desteklenmesi durumunda tutuklamanın hukuka uygun olacağını bir kez daha teyit etmiştir. Uygulamadaki önemi ise, şüphelilerin önceki yargısal tedbirlere uymaması ve eylemlerinde ısrarcı tutum sergilemesinin, tutuklamanın ölçülülük testi aşamasında mahkemelerce güçlü bir gerekçe olarak kullanılabileceğini netleştirmesidir. Bu niteliğiyle içtihat, alt derece mahkemelerine tutuklama kararlarını gerekçelendirirken yararlanabilecekleri sağlam ve yol gösterici bir kılavuz sunmaktadır.

UYUŞMAZLIĞIN KONUSU

Olağanüstü hâl kanun hükmünde kararnamesi ile kamu görevinden ihraç edilen başvurucular, işlerine geri dönebilmek amacıyla katıldıkları eylemler, yaptıkları sosyal medya paylaşımları ve dijital materyallerindeki bulgular nedeniyle silahlı terör örgütüne üye olma suçlamasıyla tutuklanmıştır. Başvurucular, gerçekleştirilen toplantı ve gösteri yürüyüşü gibi eylemlerin demokratik hakların kullanımı niteliğinde olduğunu savunmuştur. Ayrıca haklarında daha önce benzer nitelikteki eylemler sebebiyle yürütülen başka bir ceza davasında mahkemece adli kontrol kararı verilmesine rağmen, aynı nitelikteki fiillere dayanılarak haklarında yeniden tutuklama kararı verilmesinin hukuka aykırı olduğunu iddia etmiştir. Bu doğrultuda şüpheliler, atılı suçun işlendiğine dair somut ve kuvvetli belirtiler ile haklı tutuklama nedenlerinin bulunmadığı, doğrudan tutuklamaya başvurulmasının ölçülülük ilkesini zedelediği gerekçeleriyle kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiğini ileri sürerek Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunmuş ve ihlal tespiti talep etmiştir.

HUKUKİ BİLGİ VE TEMEL KURALLAR

Kişi hürriyeti ve güvenliği hakkına yönelik bir müdahalenin anayasal sınırlar içinde kalabilmesi için Türkiye Cumhuriyeti Anayasası m.13 uyarınca kanun tarafından öngörülmesi, anayasal olarak haklı sebeplere dayanması ve demokratik toplum düzeninde ölçülülük ilkesine aykırı olmaması gerekir. Ayrıca Türkiye Cumhuriyeti Anayasası m.19/3 kapsamında, suçluluğu hakkında kuvvetli belirti bulunan kişilerin ancak kaçmalarını, delilleri yok etmelerini veya değiştirmelerini önlemek maksadıyla veya bunlar gibi tutuklamayı zorunlu kılan diğer yasal hâllerde hâkim kararıyla tutuklanabileceği kurala bağlanmıştır.

Tutuklama tedbirinin uygulanabilmesi için ön koşul, kişinin isnat edilen suçu işlediğine dair kuvvetli belirtinin bulunmasıdır. Bu şüphenin varlığı, objektif bir gözlemciyi ikna edebilecek nitelikteki inandırıcı delillerle desteklenmelidir. Somut olayda uygulanan tutuklama tedbiri, ceza yargılamasının temel taşlarından olan 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.100 hükümlerine dayanmaktadır. Terör örgütü üyeliği suçu, anılan maddenin üçüncü fıkrasında yer alan ve kanun gereği tutuklama nedeninin varsayılabileceği katalog suçlar arasında sayılmaktadır.

Anayasa Mahkemesinin yerleşik içtihat prensiplerine göre, terör suçlarının soruşturulması ve kovuşturulması kamu makamlarını ciddi zorluklarla karşı karşıya bırakmaktadır. Bu nedenle kişi hürriyeti ve güvenliği hakkı, adli makamların ve güvenlik güçlerinin organize suçlarla etkili bir biçimde mücadelesini aşırı derecede güçleştirecek şekilde dar yorumlanmamalıdır. Tutuklamanın ölçülülüğü değerlendirilirken; isnat edilen suçun niteliği ve toplumsal tehlikesi, kanunda öngörülen cezanın ağırlığı, şüphelinin kaçma veya delil karartma potansiyeli ile adli kontrol tedbirlerinin somut olayda yeterli güvenceyi sağlayıp sağlamayacağı hususları derece mahkemelerince titizlikle incelenerek gerekçelendirilmelidir.

SOMUT OLAYA İLİŞKİN TESPİTLER

Anayasa Mahkemesi, başvurucular hakkında uygulanan tutuklama tedbirinin hukuki dayanağını, meşru amacını ve ölçülülüğünü somut olayın kendine özgü koşullarına göre titizlikle incelemiştir. Başvurucuların tutuklanmasına gerekçe olarak gösterilen eylemlerin salt yasal protesto sınırlarında kalmadığı tespit edilmiştir. Katıldıkları organizasyonların terör örgütünün yayın organlarında yer alması ve sahiplenilmesi, örgüt mensuplarını öven sosyal medya paylaşımları yapılması, yapılan aramalarda ele geçirilen dijital materyallerde örgüt içi yazışmaların bulunması ve eylemlerin çeşitlilik ile süreklilik göstermesi gibi hususlar birlikte değerlendirildiğinde, terörle bağlantılı bir suçun işlendiğine dair dosyada kuvvetli belirtilerin bulunduğu kabul edilmiştir. Sulh Ceza Hâkimliğinin bu kapsamlı delilleri kuvvetli suç şüphesi olarak nitelendirmesinin temelsiz veya keyfî olmadığı saptanmıştır.

Tutuklamanın meşru amacı yönünden yapılan değerlendirmede, başvuruculara isnat edilen silahlı terör örgütüne üye olma suçunun ciddiyeti ve 5271 sayılı Kanun m.100/3 kapsamındaki katalog suçlardan olması hususları dikkate alınmıştır. Terör örgütünün yurt içi ve yurt dışı uzantıları düşünüldüğünde, başvurucuların serbest kalmaları hâlinde yurt içinde saklanma veya yurt dışına kaçma imkânlarının diğer kişilere göre çok daha yüksek olduğu göz önünde bulundurularak somut olayda kaçma şüphesinin olgusal temellerinin güçlü şekilde bulunduğu tespit edilmiştir.

Ölçülülük ilkesi bağlamında yapılan incelemede ise başvurucuların, haklarında daha önce açılan soruşturmalar kapsamında uygulanan adli kontrol tedbirlerine rağmen atılı örgütsel eylemlerine yoğun bir şekilde devam etmeleri oldukça kritik bir etken olarak görülmüştür. Bu durum karşısında, adli kontrol hükümlerinin mevcut aşamada yetersiz kalacağı ve tutuklama tedbirinin isnat edilen suçun niteliği ve öngörülen ceza miktarı ile orantılı olduğu yönündeki yerel mahkeme takdirinin isabetli olduğu anlaşılmıştır. Terörle mücadeledeki zorluklar ve suçun organize yapısı da dikkate alındığında, başvurucuların özgürlüğüne yapılan müdahalenin demokratik toplum düzeninin gereklerine aykırı olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.

Sonuç olarak Anayasa Mahkemesi, tutuklamanın hukuki olmaması nedeniyle kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edilmediği yönünde karar vermiştir.