Anayasa Mahkemesi Aydın Boybey Kararı 2019/18443 B.

Bu karar, silahlı terör örgütü üyeliği yargılamalarında mahkûmiyete esas alınan delillerin standartları ve mahkemelerin gerekçelendirme yükümlülüğü açısından kritik bir hukuki anlama sahiptir. Anayasa Mahkemesi, sadece iletişim operatörlerinden elde edilen CGNAT kayıtlarına dayanılarak, içerik veya detaylı tespit tutanağı olmaksızın ByLock kullanıcısı olunduğuna hükmedilmesini adil yargılanma hakkının ihlali olarak değerlendirmiştir. Karar, yerel mahkemelerin şüphelilerin temel itirazlarını ve dosyaya sunulan Yargıtay içtihatlarını hiçbir gerekçe göstermeden görmezden gelemeyeceğini net bir biçimde ortaya koymaktadır.

Benzer davalardaki emsal etkisi oldukça güçlüdür. Özellikle terör örgütü yargılamalarında salt dijital izlerin veya genel nitelikteki tanık beyanlarının mahkûmiyet için tek başına yeterli olmadığı, bu delillerin örgütün hiyerarşik yapısına dâhil olunduğunu gösteren somut eylemlerle desteklenmesi gerektiği vurgulanmıştır. Yargıtayın yerleşik içtihatlarına aykırı bir değerlendirme yapılacaksa, derece mahkemelerinin bu sapmanın gerekçelerini tatminkâr bir biçimde açıklamaları zorunlu kılınmıştır. Bu yönüyle karar, alt derece mahkemeleri için bağlayıcı bir gerekçelendirme standardı oluşturarak, keyfî veya yetersiz gerekçelerle verilen mahkûmiyet hükümlerinin yüksek mahkeme denetiminden döneceğini teyit etmektedir. Uygulamada, temel iddiaların ve delillerin suçun unsurları bağlamında derinlemesine analiz edilmesi gerekliliğini perçinlemiştir.

UYUŞMAZLIĞIN KONUSU

Kamu makamları, polis memuru olarak görev yapan başvurucuya karşı silahlı terör örgütüne üye olma suçlamasıyla ceza davası açmıştır. Başvurucunun, ByLock isimli gizli haberleşme programını kullandığı ve aleyhindeki tanık ifadelerine göre geçmiş yıllarda örgütün evlerine giderek bu evlerde kalanların ihtiyaçlarıyla ilgilendiği iddia edilmiştir. Yargılamayı yürüten yerel mahkeme, başvurucunun sadece iletişim kayıtlarını gösteren CGNAT verilerini ve tanık anlatımlarını yeterli bularak kendisini hapis cezasına mahkûm etmiştir. Başvurucu ise ByLock tespit ve değerlendirme tutanağının dosyada bulunmadığını, aleyhindeki tanık beyanlarının eski döneme ait olduğunu ve örgüt üyeliği suçunu oluşturacak nitelikte olmadığını, ileri sürdüğü haklı itirazların mahkeme tarafından kararda hiç tartışılmadığını belirterek Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunmuştur. Temel uyuşmazlık, ceza mahkemesinin mahkûmiyet kararını verirken başvurucunun temel savunmalarını ve sunduğu emsal içtihatları dikkate alıp almadığı noktasında toplanmaktadır.

HUKUKİ BİLGİ VE TEMEL KURALLAR

Anayasa Mahkemesi uyuşmazlığı çözerken öncelikle Türkiye Cumhuriyeti Anayasası m. 36 kapsamında güvence altına alınan adil yargılanma hakkı ve Türkiye Cumhuriyeti Anayasası m. 141 uyarınca mahkeme kararlarının her türlü hâlde gerekçeli olması kuralına dayanmıştır. Gerekçeli karar hakkı, yargılamanın adil bir şekilde yürütülmesini, tarafların ileri sürdükleri iddialara mahkemelerce makul ve tatminkâr yanıtlar verilmesini zorunlu kılar. Mahkemeler, yargılamanın sonucunu doğrudan etkileyebilecek nitelikteki esaslı iddia ve itirazları yanıtsız bırakamaz. Eğer kanun yolu mercii de bu eksikliği gidermezse gerekçeli karar hakkı ihlal edilmiş olur.

Yargıtay içtihatları prensipleri çerçevesinde, silahlı terör örgütü üyeliği suçlamalarında delil değerlendirme standartları netleştirilmiştir. Özellikle ByLock uygulaması bağlamında, kişinin bu programın kullanıcısı olduğunun tespiti için sadece Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumundan getirilen CGNAT kayıtları tek başına yeterli bir delil olarak kabul edilmemektedir. Yargıtayın yerleşik kararlarına göre, bu tespitin teknik verilerle ve ayrıntılı ByLock Tespit ve Değerlendirme Tutanağı ile desteklenmesi şarttır.

Doktrin ve içtihatlarda terör örgütü üyeliği suçu tanımlanırken, kişinin örgütün hiyerarşik yapısına kendi isteğiyle ve bilerek dâhil olması, eylemlerinde süreklilik, çeşitlilik ve yoğunluk bulunması gerektiği vurgulanmaktadır. Sadece belirli evlere gitmek gibi eylemlerin, örgütsel faaliyet kapsamında değerlendirilebilmesi için bu katılımın örgütsel özellik taşıdığının somut olarak belirlenmesi gerekmektedir. Eğer derece mahkemeleri, yerleşik Yargıtay uygulamasından farklı bir sonuca varacaklarsa, bu ayrılışın hukuki ve mantıksal gerekçelerini kararlarında açıkça tartışmak ve ortaya koymak zorundadırlar.

SOMUT OLAYA İLİŞKİN TESPİTLER

Anayasa Mahkemesi, başvurucunun silahlı terör örgütü üyeliği suçundan mahkûm edilmesi sürecindeki yargılama faaliyetlerini ve karar gerekçelerini titizlikle incelemiştir. Yerel mahkemenin, mahkûmiyet hükmünü kurarken temel olarak başvurucunun ByLock sunucularına ait IP adreslerine bağlandığını gösteren CGNAT tespitlerine ve iki farklı tanığın beyanlarına dayandığı görülmüştür. Ancak Anayasa Mahkemesi, Yargıtayın yerleşik içtihatlarına göre salt CGNAT kayıtlarının ByLock kullanımını kesin olarak ispatlamak için tek başına yeterli olmadığını açıkça vurgulamıştır.

Somut olayda derece mahkemesi, başvurucunun ByLock programını hiyerarşik yapıya dâhil olduğunu gösterecek şekilde, süreklilik ve yoğunluk barındıran bir gizli iletişim ağı olarak kullandığını teknik verilerle ve yeterli bir biçimde ortaya koyamamıştır. Dahası, mahkeme kararında ve Yargıtay onama ilamında, mevcut Yargıtay içtihatlarının aksine bir yaklaşımla neden sadece CGNAT verilerine dayanıldığına dair hiçbir ikna edici hukuki açıklamaya yer verilmemiştir.

Tanık beyanları yönünden yapılan incelemede ise, tanıkların başvurucunun belirli evlere geldiğine ve evdekilerin ihtiyaçlarını sorduğuna dair ifadelerinin belirleyici delil niteliğinde olduğu saptanmıştır. Ancak Anayasa Mahkemesi, bu eylemlerin örgütsel alanda kabul edilebilmesi için sohbetlerin örgütsel özellik taşıdığının saptanması gerektiğine dikkat çekmiştir. Yerel mahkeme, başvurucunun örgütün hiyerarşik yapısına bilerek dâhil olduğunu ve eylemlerinin süreklilik, çeşitlilik ile yoğunluk içerdiğini soyut ifadelerle geçiştirmiş, başvurucunun iddialarını kararda ayrı ve açıkça tartışmamıştır.

Başvurucunun ileri sürdüğü ve davanın sonucunu doğrudan etkileyecek nitelikteki savunmaların derece mahkemeleri tarafından dikkate alınmadığı ve kararların yeterli bir gerekçeden yoksun olduğu tespit edilmiştir. Savunmanın karşılaştığı bu dezavantajlı durumu giderecek dengeleyici güvencelerin sağlanmaması, yargılamanın hakkaniyetini bütünüyle zedelemiştir.

Sonuç olarak Anayasa Mahkemesi İkinci Bölümü, adil yargılanma hakkı kapsamındaki gerekçeli karar hakkının ihlal edildiği yönünde karar vermiştir.