Anayasa Mahkemesi Sancer Ekim Kararı 2020/18757 B.

Bu karar, ceza infaz kurumlarında tutuklu ve hükümlülerin aileleriyle gerçekleştirdikleri kapalı görüşmelerin dinlenmesi ve kayıt altına alınması ile avukatlarıyla olan yazışmalarının denetlenmesi konularında anayasal sınırları net bir şekilde çizmektedir. Anayasa Mahkemesi, kapalı görüşmelerin teknik cihazlarla sistematik olarak dinlenip kaydedilmesinin kişinin mahremiyet alanına ve aile hayatına açık bir müdahale olduğunu vurgulamıştır. Olay tarihinde bu tür bir dinleme ve kayıt işleminin açık bir yasal dayanağının bulunmaması nedeniyle Anayasa'nın öngördüğü kanunilik ilkesinin ihlal edildiği tespit edilmiştir. Karar, idarenin güvenlik gerekçesiyle dahi olsa kanuni dayanaktan yoksun keyfî uygulamalara başvuramayacağını göstermesi açısından büyük önem taşımaktadır.

Öte yandan karar, ceza infaz kurumu güvenliği ile avukat-müvekkil gizliliği arasındaki hassas dengeye de ışık tutmaktadır. Avukat tarafından gönderilen mektupların içeriği okunmadan yalnızca fiziki kontrolden geçirilmesinin, kurum güvenliği ve suç işlenmesinin önlenmesi amacı taşıdığı ve bu müdahalenin demokratik toplum düzeninin gereklerine aykırı olmadığı belirtilmiştir. Bu durum, benzer davalar için kurum idarelerinin güvenlik tedbirlerini alırken avukat mektuplarının içeriğine dokunmadıkları sürece fiziki arama yapabileceklerine dair net bir emsal oluşturmaktadır. Karar, hem mahpus haklarının korunması hem de infaz kurumu güvenliğinin sağlanması yönünden uygulayıcılara rehberlik edecek niteliktedir.

UYUŞMAZLIĞIN KONUSU

Bolu F Tipi Yüksek Güvenlikli Ceza İnfaz Kurumunda tutuklu olarak bulunan başvurucu, eşi ve çocuklarıyla yaptığı kapalı görüşmelerin sürekli olarak idare tarafından dinlenilip kayıt altına alınmasından şikayetçi olmuştur. Ayrıca başvurucu, avukatı tarafından kendisine gönderilen belgelerin ve mektupların da cezaevi idaresince açılarak incelendiğini belirtmiştir. Başvurucu, bu iki uygulamanın yasal bir dayanağı olmadığını ifade ederek sonlandırılması amacıyla cezaevi idaresine başvurmuş, ancak talebi kurum güvenliği gerekçesiyle reddedilmiştir. İdare kararına karşı infaz hâkimliğine ve ardından ağır ceza mahkemesine yaptığı itirazlardan da sonuç alamayan başvurucu, aile hayatına saygı hakkının, özel hayatının gizliliğinin ve haberleşme özgürlüğünün ihlal edildiği iddiasıyla bireysel başvuruda bulunmuştur. Uyuşmazlık, cezaevi idaresinin güvenlik amacıyla başvurduğu bu denetim mekanizmalarının hukuka ve temel haklara uygun olup olmadığı noktasında toplanmaktadır.

HUKUKİ BİLGİ VE TEMEL KURALLAR

Anayasa Mahkemesi uyuşmazlığı incelerken, devletin mahpusların özel ve aile hayatına saygı gösterme pozitif yükümlülüğünü ve haberleşme özgürlüğünün sınırlarını dikkate almıştır. Uyuşmazlığın temelinde, 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun hükümleri ve bu hükümlerin Anayasa'daki güvencelerle uyumu yatmaktadır.

Kapalı görüşmelerin dinlenmesi yönünden, temel hak ve hürriyetlerin ancak kanunla sınırlanabileceğini düzenleyen Anayasa m.13 ve özel hayata saygı hakkını koruyan Anayasa m.20 ile haberleşme hürriyetini güvence altına alan Anayasa m.22 hükümleri esas alınmıştır. Yüksek Mahkeme, mahpusların yakınlarıyla yaptıkları görüşmelerin mahremiyet içinde gerçekleşmesi beklentisini haklı görmüş, bu görüşmelerin sistematik olarak kaydedilmesinin kanuni bir temeli olması gerektiğini vurgulamıştır. Nitekim, şikayete konu olay tarihinden sonra yürürlüğe giren 7328 sayılı Kanun ile 5275 sayılı Kanun m.83 hükmüne eklenen dördüncü fıkra, bu konudaki yasal boşluğu sonradan doldurarak dinleme ve kayda yasal bir zemin oluşturmuştur.

Avukat mektuplarının denetimi konusunda ise 5275 sayılı Kanun m.68 hükümleri öne çıkmaktadır. İlgili kanunun dördüncü fıkrasında, hükümlünün savunması için avukatına gönderdiği belgelerin denetime tabi olmadığı düzenlenmiştir. Ancak aynı maddenin üçüncü fıkrası, kuruma gelen adi postaların incelenebileceğini belirtmektedir. Anayasa Mahkemesi içtihatlarına göre, mahpusun avukatıyla haberleşmesi ayrıcalıklıdır ve içeriği okunamaz. Ancak mektubu gönderenin gerçekten avukat olup olmadığının tespiti ve kurum güvenliğinin tehlikeye atılmaması adına, içeriği okunmadan yalnızca fiziki bir denetim yapılması meşru kabul edilmektedir.

SOMUT OLAYA İLİŞKİN TESPİTLER

Anayasa Mahkemesi, somut olayı iki ayrı ihlal iddiası üzerinden detaylı bir şekilde incelemiştir. İlk olarak, başvurucunun kapalı görüşmelerinin dinlenmesi ve kaydedilmesi şikayeti ele alınmıştır. Mahkeme, şikayete konu eylemin gerçekleştiği tarihte, kapalı görüşmelerin teknik cihazlarla dinlenmesine ve kaydedilmesine olanak tanıyan açık bir kanuni düzenlemenin bulunmadığını tespit etmiştir. İnfaz hâkimliği kararının verildiği dönemdeki mevcut mevzuatın böyle bir uygulamaya yasal dayanak oluşturmadığı, bu tür bir kaydın ancak 7328 sayılı Kanun sonrasında yasal bir zemine kavuştuğu görülmüştür. Olay tarihindeki kanunilik şartını taşımayan bu müdahalenin, başvurucunun mahremiyet beklentisini zedelediği, aile hayatına saygı hakkını ve haberleşme hürriyetini ihlal ettiği sonucuna varılmıştır.

İkinci olarak, başvurucuya avukatı tarafından gönderilen mektup ve belgelerin açılarak incelenmesi iddiası değerlendirilmiştir. Ceza infaz kurumu disiplin kurulu kararından ve infaz hâkimliğinin gerekçelerinden, söz konusu belgelerin içeriğinin idare görevlilerince okunmadığı, yalnızca basit bir fiziki denetimden geçirilerek başvurucuya teslim edildiği tespit edilmiştir. Mahkeme, avukattan gelen belgelerin örgütsel bir yazışma içerip içermediğini veya kurum güvenliğini tehdit eden herhangi bir bulguya sahip olup olmadığını anlamak amacıyla yapılan bu fiziki kontrolün haklı ve meşru bir amaç taşıdığını belirlemiştir. Bu denetimin, başvurucunun avukatıyla olan haberleşmesine kısıtlama getirmediği anlaşılmıştır. Dolayısıyla, sadece fiziki incelemeyle sınırlı kalan bu uygulamanın ulaşılmak istenen güvenlik amacıyla ölçülü olduğu tespit edilmiş ve bu yönüyle haberleşme hürriyetinin ihlal edilmediği kanaatine varılmıştır.

Sonuç olarak Anayasa Mahkemesi İkinci Bölümü, kapalı görüşlerin dinlenmesi yönünden ihlal kararı verirken avukat mektuplarının denetimi yönünden ihlal olmadığı yönünde karar vererek başvuruyu kısmen kabul etmiştir.