Karar Bülteni

KARARIN KÜNYESİ

• Faaliyet raporu yetersizliği başkanlıktan düşme nedenidir.
• Belediye meclisinin idari denetim yetkisi esastır.
• Meclis kararlarının uygulanması belediye başkanının görevidir.
• Düşürülme işlemi Danıştay kararıyla kesin hükme bağlanır.

Bu karar, yerel yönetimlerde demokratik denetim mekanizmalarının nasıl işlediğine dair son derece kritik bir hukuki içtihat sunmaktadır. Bir belediye başkanının, yürütme organının başı olarak, belediye meclisine sunduğu yıllık faaliyet raporunun meclis tarafından yetersiz bulunması durumunda, başkanlık makamından düşürülme sürecinin nasıl tamamlanacağını göstermektedir. Danıştay, bu kararıyla, belediye meclisinin bilgi edinme ve denetim yetkisinin sadece şekli bir usulden ibaret olmadığını, gerekli çoğunluk sağlandığında ve makul gerekçeler sunulduğunda yürütme organının başını görevinden edebilecek çok güçlü bir hukuki enstrüman olduğunu teyit etmiştir. Yasakoyucunun yerel yönetimlerde kuvvetler dengesini sağlamak amacıyla öngördüğü bu kural, doğrudan yargı güvencesiyle hayata geçirilmektedir.

Benzer davalarda bu kararın emsal etkisi, meclis ve belediye başkanı arasındaki yetki ve sorumluluk dengesinde çarpıcı bir biçimde kendini gösterecektir. Özellikle belediyenin gelir ve alacaklarının tahsili ile meclis kararlarının uygulanması gibi temel idari görevlerin aksatılması, faaliyet raporunun reddi için yeterli ve hukuken geçerli bir zemin olarak kabul edilmiştir. Uygulamada, belediye başkanlarının meclis iradesini yok sayan, kamu kaynaklarını tahsil etmekte ihmalkar davranan veya mali disiplini sağlamaktan uzak yönetim anlayışlarının, doğrudan başkanlığın düşürülmesi yaptırımıyla karşılaşabileceği net bir biçimde ortaya konmuştur. Bu durum, yerel yönetimlerde şeffaflık, idari hesap verebilirlik, kamu zararının önlenmesi ve mali disiplin ilkelerinin idari yargı eliyle ne denli sıkı korunduğunu kanıtlamaktadır. Aynı zamanda Danıştay savcısının usuli eksikliğe dikkat çekmesine rağmen Daire'nin esasa girerek karar vermesi, kamu yararı ve demokratik temsilin usuli prosedürlerin ötesinde tutulduğunun önemli bir göstergesidir.

UYUŞMAZLIĞIN KONUSU

Bu uyuşmazlık, Sivas ili Hafik Belediye Başkanının, belediye meclisi tarafından yıllık faaliyet raporunun yetersiz bulunması üzerine görevinden düşürülmesi istemiyle Danıştay'a intikal ettirilen süreçten kaynaklanmaktadır. Olayın hikayesi, Hafik Belediye Meclisinin 2021 yılı Nisan ayı toplantısında, belediye başkanının 2020 yılına ait faaliyet raporunu görüşmesiyle başlamıştır. Toplantıya katılan meclis üyelerinin tamamının ret oyu kullanması neticesinde faaliyet raporu yetersiz bulunmuştur.

Meclis üyeleri ret gerekçesi olarak, belediye başkanının gelir ve alacakları tahsil etmede yetersiz kalmasını ve meclis tarafından alınan bağlayıcı kararları uygulamamasını göstermiştir. Belediye başkanı ise savunmasında, görevi devraldığında büyük bir borç yükü bulunduğunu, tahsil edilemeyen birçok alacağı kendi döneminde tahsil ettiğini, uygulanamayan meclis kararlarının ise pandemi ve bütçe yetersizliği gibi mücbir sebeplerden kaynaklandığını ileri sürmüştür. Sivas Valiliği, meclisin yetersizlik kararı aldığı bu tutanağı, belediye başkanının görevden düşürülmesi talebiyle Danıştay'a göndermiş ve hukuki süreç başlamıştır.

HUKUKİ BİLGİ VE TEMEL KURALLAR

Danıştay, bu uyuşmazlığı karara bağlarken yerel yönetimlerin temel idari yapılanmasını belirleyen kanuni düzenlemelere dayanmıştır. Uyuşmazlığın çözümünde esas alınan en temel kural, 5393 sayılı Belediye Kanunu m.26 hükmüdür. Bu madde, belediye meclisinin bilgi edinme ve denetim yollarını düzenlemektedir. İlgili kurala göre, belediye başkanınca meclise sunulan bir önceki yıla ait faaliyet raporundaki açıklamalar, meclis üye tam sayısının dörtte üç çoğunluğuyla yeterli görülmezse, yetersizlik kararıyla görüşmeleri kapsayan tutanak mülki idare amirine gönderilir. Vali, dosyayı gerekçeli görüşüyle birlikte Danıştay'a iletir ve yetersizlik kararı Danıştay tarafından uygun görülürse belediye başkanı başkanlıktan düşer.

Bunun yanı sıra, belediye idaresinin hiyerarşik ve işlevsel yapısını belirleyen 5393 sayılı Belediye Kanunu m.17 hükmü uyarınca, belediye meclisi belediyenin en üst karar organıdır. Yürütme organının başı olan başkanın faaliyet raporu sunma yükümlülüğü ise 5393 sayılı Belediye Kanunu m.56 ile güvence altına alınmıştır. Bu kural, başkanın stratejik plana, performans programına ve mali disipline ne ölçüde uyduğunu kamuoyuna ve meclise detaylı biçimde açıklamasını zorunlu kılar.

Son olarak, belediye başkanının yetki ve sorumluluklarının sınırları 5393 sayılı Belediye Kanunu m.37 ve 5393 sayılı Belediye Kanunu m.38 çerçevesinde net olarak çizilmiştir. Başkanın en temel görevlerinden olan belediyenin gelir ve alacaklarını takip ve tahsil etmek ile meclis ve encümen kararlarını uygulamak yükümlülükleri bu maddelerde açıkça sayılmıştır. İdari denetim mekanizmasının işletilmesinde bu yasal sınırların aşılıp aşılmadığı yargı merciince titizlikle değerlendirilmektedir.

SOMUT OLAYA İLİŞKİN TESPİTLER

Danıştay 8. Dairesi, önüne gelen bu dosyada meclis kararı, idare savunması ve yasal prosedürlerin usulüne uygun işletilip işletilmediğini detaylı biçimde incelemiştir. Dosya kapsamındaki bilgi ve belgelere göre, Hafik Belediye Meclisinin 01.04.2021 tarihli toplantısında, belediye başkanının 2020 yılı faaliyet raporu görüşülmüş ve meclis üyelerinin tamamının katılımı ile oybirliğiyle reddedilerek yetersizlik kararı alınmıştır. Ret gerekçesi olarak, başkanın görev tanımında açıkça yer alan ve kamu yararı gereği öncelikli olan gelir ve alacakların tahsili konusunda idari zafiyet göstermesi, ayrıca meclis iradesini yansıtan kararların fiiliyata geçirilmemesi gösterilmiştir.

Belediye başkanı ise savunmasında, göreve geldiğinde mevcut olan milyonlarca liralık borç yükünü, küresel ölçekteki pandemi koşullarını ve istifalar sonrası yeni atanan meclis üyelerinin belediye işleyişine henüz vakıf olmamasını gerekçe göstererek hakkındaki iddiaların soyut ve hukuki dayanaktan yoksun olduğunu ileri sürmüştür. Ayrıca, temel belediyecilik hizmetlerine yönelik olarak fırın, hamam, morg, aşevi gibi projelerin başlatıldığını belirterek yetersizlik kararının haksız ve siyasi saiklerle alınmış olduğunu iddia etmiştir. Yargılama aşamasında Danıştay Savcısı, mülki idare amiri konumundaki Valiliğin dosyayı Danıştay'a gönderirken kanunun emredici olarak aradığı şekilde bir gerekçeli görüş hazırlamadığına dikkat çekerek usul yönünden istemin reddedilmesi gerektiği yönünde mütalaa bildirmiştir.

Buna karşın Danıştay 8. Dairesi, uyuşmazlığın esasına girerek belediye meclisinin almış olduğu kararın kanuni şartları ihtiva edip etmediğini değerlendirmiştir. İlgili kanun maddesi gereğince aranan meclis üye tam sayısının dörtte üçlük çoğunluk şartının somut olayda oybirliği ile fazlasıyla sağlandığı ve usulüne uygun bir oylama yapıldığı görülmüştür. Meclisin belediye başkanını denetleme yetkisini kanunların kendisine tanıdığı sınırlar içerisinde kullandığı, idari işleyişteki tespit edilen aksaklıkların, tahsilat zafiyetlerinin ve bağlayıcı nitelikteki meclis kararlarının uygulanmamasının faaliyet raporunun reddi için geçerli ve makul sebepler olduğu kanaatine varılmıştır. Mahkeme, kamu yararı ve hizmet gerekleri doğrultusunda meclis iradesinin üstünlüğüne vurgu yaparak idari denetim sürecinin hukuka uygun olarak tamamlandığını kaydetmiştir.

Sonuç olarak Danıştay 8. Dairesi, faaliyet raporunun yetersiz bulunması sebebiyle Sivas ili Hafik ilçesi Belediye Başkanının görevinden düşürülmesi istemini kabul etmiştir.