Anayasa Mahkemesi Y.C. Kararı 2022/24825 B.

Bu karar, ceza yargılamalarında sanıkların davanın sonucunu değiştirebilecek nitelikteki esaslı iddia ve savunmalarının mahkemeler tarafından mutlaka değerlendirilmesi ve makul bir gerekçe ile karşılanması gerektiğini hukuken kesin bir biçimde tescil etmektedir. Somut olayda, bir hekimin tıbbi müdahalesi sonucu meydana gelen ölüm olayında, tıbbi kayıtların doğruluğuna ilişkin ileri sürülen itirazların mahkemece tartışılmadan mahkûmiyet hükmü kurulması, adil yargılanma hakkı kapsamındaki gerekçeli karar hakkının açık bir ihlali olarak kabul edilmiştir. Mahkemelerin, sanığın savunmasına neden itibar edilmediğini mantıksal bir çerçevede ve delillerle bağ kurarak detaylıca açıklama yükümlülüğü vurgulanmıştır.

Benzer davalar açısından bu kararın emsal etkisi, özellikle bilirkişi veya adli tıp raporlarına dayanılarak verilen mahkûmiyet kararlarında kendini açıkça göstermektedir. Şayet sanık, aleyhine olan raporun temelini oluşturan verilerin, örneğin hastane kayıtlarının veya teknik belgelerin hatalı olduğunu somut ve ciddiye alınabilir argümanlarla ileri sürüyorsa, mahkemelerin bu argümanları görmezden gelme lüksü bulunmamaktadır.

Uygulamadaki önemi ise yargı mercilerinin şablon veya genel geçer gerekçelerle hüküm kurmasının önüne geçilmesidir. Tarafların davanın sonucuna doğrudan etkili olabilecek nitelikteki itirazlarının gerekçeli kararda ayrı ve açık bir biçimde tartışılması, hakkaniyete uygun bir yargılamanın en temel şartıdır. Bu karar, mahkemelerin delil değerlendirme süreçlerinde daha titiz ve şeffaf olmaları gerektiğine yönelik son derece güçlü ve yönlendirici bir içtihat niteliği taşımaktadır.

UYUŞMAZLIĞIN KONUSU

Uyuşmazlık, bir devlet hastanesi acil servisinde görevli olan hekim (başvurucu) ile vefat eden bir bebeğin ailesi ve kamu otoritesi arasında yaşanmıştır. Olay günü acil servise getirilen yirmi günlük bir bebek, başvurucu doktor tarafından muayene edilmiş ve "kabızlık ile infantile kolik" teşhisi konularak taburcu edilmiştir. Aynı günün akşamında fenalaşarak tekrar hastaneye getirilen bebek, başka bir hekimin müdahalesine rağmen kurtarılamayarak vefat etmiştir. Aile, ilk müdahaleyi yapan başvurucu doktordan şikâyetçi olmuştur. Açılan ceza davasında, başvurucu doktorun "solunum yetmezliği" teşhisi koyduğu yönündeki hastane evraklarına dayanılarak mahkûmiyet kararı verilmiştir. Başvurucu ise söz konusu evrakların hastane sistemi tarafından diğer doktorun kayıtlarıyla hatalı şekilde birleştirildiğini, "solunum yetmezliği" teşhisinin kendisine ait olmadığını iddia etmiş ve bu itirazlarının kararda değerlendirilmemesi nedeniyle Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunarak ihlal kararı verilmesini talep etmiştir.

HUKUKİ BİLGİ VE TEMEL KURALLAR

Anayasa Mahkemesi, uyuşmazlığı çözerken öncelikle Türkiye Cumhuriyeti Anayasası m.36 kapsamında güvence altına alınan adil yargılanma hakkı ve bu hakkın en önemli unsurlarından biri olan gerekçeli karar hakkı üzerinde titizlikle durmuştur. Gerekçeli karar hakkı, kişilerin hakkaniyete uygun bir şekilde yargılanmalarını sağlamayı ve bu amaca uygunluk yönünden yargılamanın tarafsız mercilerce denetlenmesini amaçlayan temel bir usul güvencesidir.

Yerleşik içtihat prensiplerine göre, mahkeme kararlarının davanın temel maddi ve hukuki sorunları ile taraflarca ileri sürülen ve davanın sonucunu etkileyen iddia ve itirazlar hakkında, delillerle bağ kurulmak suretiyle yeterli gerekçe içermesi kesin bir zorunluluktur. Uyuşmazlığın hukuki ve maddi sorunlarıyla ilgisiz değerlendirmelere kararda yer verilmesi, gerekçeli karar hakkıyla kesinlikle bağdaşmaz. Karar gerekçesinin bu temel unsurları eksiksiz taşıması, yargılamanın adil yargılanma hakkı güvencelerine uygun şekilde yürütülüp yürütülmediğinin taraflarca öğrenilmesini sağladığı gibi, aynı zamanda demokratik bir toplumda kendi adlarına verilen yargı kararlarının sebeplerini toplumun öğrenmesinin sağlanması için de son derece elzemdir.

Bununla birlikte, kanun yolu incelemesi yapan mercilerin, ilk derece mahkemesinin kararıyla aynı sonuca ulaşması ve bunu aynı gerekçeyle veya atıfla kararına yansıtması kural olarak yeterli görülebilmektedir. Ancak, ilk derece mahkemesince karşılanmayan veya ancak ilk defa kanun yolu merciinde ileri sürülebilecek nitelikteki, davanın sonucunu doğrudan değiştirebilecek esaslı iddia ve itirazların, kanun yolu mercilerince de herhangi bir değerlendirmeye tabi tutulmaması, gerekçeli karar hakkının açık ve ağır bir ihlali olarak kabul edilmektedir. Bu bağlamda, sanığın mahkûmiyetine esas alınan kurumsal belgelerin sıhhatine yönelik somut itirazların cevapsız bırakılması hukuken asla korunamaz.

SOMUT OLAYA İLİŞKİN TESPİTLER

Anayasa Mahkemesi, somut olayda derece mahkemesi ve kanun yolu incelemesi yapan Ceza Dairesinin kararlarını incelediğinde, başvurucu hekimin mahkûmiyetine temel teşkil eden kusur değerlendirmesinin büyük ölçüde Adli Tıp Kurumu raporuna dayandırıldığını tespit etmiştir. Bahsi geçen raporda, başvurucunun hastaya "solunum yetmezliği" tanısı koyduğu hâlde uzman hekimden konsültasyon istememesi ve hastayı yatırarak tedavi etmemesi asli kusur olarak değerlendirilmiştir.

Buna karşılık başvurucu, ceza yargılamasının tüm aşamalarında, ölen hastaya ait aynı gün içinde düzenlenen iki farklı kaydın bulunduğunu, bu kayıtların hastane bilgi sistemi tarafından otomatik olarak birleştirilerek tek bir epikriz raporu hâline getirildiğini istikrarlı bir biçimde savunmuştur. Başvurucu, solunum yetmezliği teşhisinin aslında akşam nöbetindeki diğer doktor tarafından konulduğunu, Adli Tıp Kurumu raporunun da hastane tarafından hatalı birleştirilmiş bu evrak üzerinden yanılgılı olarak düzenlendiğini ileri sürmüştür.

Anayasa Mahkemesi, başvurucunun ısrarla dile getirdiği bu iddiasının açıkça davanın sonucunu etkileyecek ve hekimin kusur durumunu bütünüyle değiştirebilecek nitelikte esaslı bir iddia olduğunu saptamıştır. Ancak dosyaya yansıyan kararlar incelendiğinde ne ilk derece mahkemesinin ne de kanun yolu makamlarının kararlarında, başvurucunun bu kritik itirazına yönelik ayrı ve açık bir yanıt verilmediği görülmüştür. Ayrıca, solunum yetmezliği teşhisini koymamış olması ihtimalinde başvurucunun mevcut bulgularla konsültasyon isteyip istememesi gerektiği dahi kararda tartışılmamıştır. Yargılama makamlarının, sanığın lehine olan ve mahkûmiyete dayanak yapılan delillerin güvenilirliğini sarsan bu ciddiye alınabilir iddiaları hiçbir gerekçe sunmaksızın sessizlikle geçiştirmesi, yargılamanın hakkaniyetini ve şeffaflığını derinden zedelemiştir.

Sonuç olarak Anayasa Mahkemesi, başvurucunun Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan gerekçeli karar hakkının ihlal edildiği yönünde karar vermiştir.