Makale

Dijitalleşme süreciyle birlikte hayatımıza giren yeni teknolojiler, özellikle yapay zeka sistemleri ve nesnelerin interneti (IoT), devasa boyutlarda veri üretimine sahne olmaktadır. Akıllı ev aletlerinden otonom araçlara kadar pek çok cihaz, insan müdahalesi olmaksızın sürekli olarak veri toplamaktadır. Toplanan bu büyük veri yığınları teknoloji şirketleri için büyük bir ekonomik değer ifade etse de, bu durum Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK) ile doğrudan bir kesişim yaratmaktadır. Çünkü makineler tarafından üretilen ve endüstriyel veri olarak adlandırılan bu havuzların içerisinde sıklıkla gerçek kişilere ait kişisel veriler de yer almaktadır. Teknolojik yeniliklerin hız kesmeden devam edebilmesi, ancak toplanan bu verilerin KVKK mevzuatına tam uyumlu bir şekilde işlenmesiyle mümkündür. Hukuka aykırı veri işleme faaliyetlerinin önüne geçmek ve teknolojik gelişmeleri hukuki güvence altına almak için bu kesişim noktasının uzman bir perspektifle yönetilmesi şarttır.

Yapay Zeka ve Nesnelerin İnterneti (IoT) Etkisi

Günümüzde makine tarafından üretilen veriler, bilgisayar süreçleri, sensörler ve akıllı cihazlar aracılığıyla sürekli olarak kaydedilmektedir. Örneğin, bir akıllı buzdolabı veya bağlantılı otonom araç, kullanıcısının günlük alışkanlıkları, seyahat rotaları ve tercihleri hakkında devasa miktarda bilgiyi sistemlerine aktarmaktadır. Her ne kadar bu veriler endüstriyel faaliyetler esnasında toplanıp kişisel olmayan veri gibi görünse de, pratikte bu kümelerin içinde doğrudan bireyleri tanımlayabilen kişisel veriler yoğun olarak bulunmaktadır. Şirketler, yapay zeka algoritmalarını eğitmek ve hizmetlerini geliştirmek için bu verilere ihtiyaç duymaktadır. Ancak bu noktada KVKK kuralları devreye girmekte ve verilerin ilgili kişilerin açık rızası olmaksızın serbestçe işlenmesini engellemektedir. Bu durum, veri odaklı çalışan işletmelerin veri toplama süreçlerini hukuki bir süzgeçten geçirmelerini zorunlu kılmaktadır.

Veri Kümelerinde Anonimleştirme Süreçleri

Şirketler, kişisel verileri koruma rejimlerinin getirdiği hukuki yükümlülükleri ve açık rıza alma zorunluluğunu aşabilmek adına çoğunlukla anonimleştirme prosedürleri uygulamaktadır. Bir verinin kişisel veri kategorisinden çıkması için, başka verilerle eşleştirilse dahi hiçbir surette kimliği belirli veya belirlenebilir bir gerçek kişiyle ilişkilendirilemeyecek hale getirilmesi gerekmektedir. Ancak, devasa boyutlardaki büyük veri havuzlarında kişisel olan ve olmayan verileri birbirinden ayırmak ve kusursuz bir anonimleştirme sağlamak hem teknik olarak zor hem de oldukça maliyetli bir süreçtir. Eğer anonimleştirme süreci başarısız olursa ve veriler hala kişileri tanımlayabilir nitelikte kalırsa, bu durum doğrudan KVKK ihlali anlamına gelecektir. Dolayısıyla teknoloji şirketlerinin veri işleme süreçlerinde uzman hukuki danışmanlık alarak hareket etmeleri kritik bir öneme sahiptir.

Yeni Yasal Düzenlemelerin Kişisel Verilere Etkisi

Teknolojik gelişmeler ışığında otoriteler, veri ekonomisinde veriye erişimi kolaylaştırmak amacıyla Avrupa Birliği Veri Yasası (Data Act) gibi yeni regülasyonlar hayata geçirmektedir. Bu tür yasalar, akıllı cihaz kullanıcılarının cihazları tarafından üretilen verilere erişmesini ve bu verileri belirli şartlarda paylaşmasını teşvik etmeyi amaçlamaktadır. Fakat veri koruma otoritelerinin de önemle vurguladığı üzere, paylaşıma konu edilen bu veri kümeleri içerisinde kişisel veriler bulunuyorsa, tüm erişim ve paylaşım süreçlerinin mutlaka kişisel verilerin korunması mevzuatına uygun olarak yürütülmesi gerekmektedir. Yeni teknolojilerin getirdiği inovasyonlar, bireylerin mahremiyet haklarını ihlal edemez. Aşağıda yeni teknolojilerin veri topladığı başlıca alanlar listelenmiştir:

• Akıllı araç sistemleri: Sürücü davranışlarını ve konum bilgilerini anlık olarak işler.
• Yapay zeka eğitim verileri: İnternetten otonom toplanan havuzlarda yer alan kişisel bilgileri kapsar.
• Akıllı ev aletleri: Kullanıcıların ev içi günlük yaşam alışkanlıklarını düzenli olarak kaydeder.