Makale

Eğitim kurumlarında görev yapan öğretmenlerin çalışma hayatlarında karşılaştıkları en büyük zorluklardan biri, veli ve meslektaş kaynaklı psikolojik şiddet eylemleridir. Hukuk literatüründe sıklıkla mobbing (ruhsal terör) olarak tanımlanan bu eylemler, mağdurun fiziksel ve ruhsal bütünlüğünü zedelemeyi hedef alan sistematik davranışlar bütünüdür. Günümüzde şiddet, salt fiziksel bir saldırı olmaktan çıkmış; iş yerinde dışlama, asılsız şikayetler, iftira ve itibar suikastı gibi çok daha sofistike ve hukuki müdahale gerektiren duygusal şiddet formlarına bürünmüştür. Özellikle okul ikliminde, velilerin çeşitli iletişim kanallarını kötüye kullanarak öğretmenler üzerinde kurduğu baskı ve meslektaşlar arasındaki haksız rekabet, çalışma barışını derinden sarsmaktadır. Bir mobbing hukuku avukatı perspektifiyle değerlendirildiğinde, bu tür sistematik duygusal saldırıların ve psikolojik baskı mekanizmalarının kişilik haklarına yönelik çok ciddi ihlaller barındırdığı görülmektedir. Bu makale, söz konusu ihlallerin veli ve meslektaş boyutundaki yansımalarını incelemektedir.

Veli Kaynaklı Psikolojik Şiddet ve İhlaller

Öğretmenlere yönelik veli kaynaklı şiddet, faillerin sosyoekonomik ve sosyokültürel durumlarına göre farklılaşarak hukuki uyuşmazlıkların temelini oluşturmaktadır. Araştırmalar, yüksek sosyoekonomik statüye sahip velilerin, sahip oldukları toplumsal nüfuzu bir baskı aracına dönüştürerek genellikle fiziksel şiddet yerine sözlü şiddet, psikolojik baskı ve mobbing yoluna başvurduklarını göstermektedir. Bilhassa velilerin sürekli olarak idareyi devreye sokması ve asılsız şikayet mekanizmalarını bir tehdit unsuru olarak kullanmaları, öğretmenin mesleki itibarını ve ruhsal sağlığını hedef alan açık bir hukuki saldırıdır. Diğer taraftan, dijital mecralardan edindikleri teyitsiz bilgilerle öğretmenin mesleki uzmanlığını ve otoritesini sorgulayan profiller, sürekli bir eleştiri ve müdahale ortamı yaratarak öğretmeni sistematik bir duygusal şiddet sarmalına itmektedir. Hukuken bu eylemler, çalışanın işini huzur ve güven içinde yapmasını engelleyen, mobbing kapsamındaki ağır ihlallerdir.

Meslektaşlar Arası Psikolojik Şiddet

Okul ortamında şiddetin bir diğer tehlikeli boyutu ise meslektaşlar tarafından uygulanan psikolojik şiddet eylemleridir. Aynı iş yerinde çalışan öğretmenlerin veya eğitim yöneticilerinin ideolojik farklılıklar, kıskançlık, rekabet veya kişisel kaprisler nedeniyle birbirlerine uyguladıkları ruhsal terör, çalışma hukukunun temel prensiplerine tamamen aykırıdır. Öğretmenlerin gruplaşarak kendilerinden olmayanları ötekileştirmesi, dedikodu yapması, mesleki kararlarına müdahale etmesi veya ortak alanlarda iletişim engelleri koyması, mağdurda telafisi güç psikolojik travmalara yol açmaktadır. Dosyalara yansıyan vakalarda, kadın öğretmenler arasında dahi kadının kadına uyguladığı duygusal şiddet şeklinde, çalışma alanlarını kısıtlama veya asılsız söylentiler yayma gibi hukuka aykırı eylemler sıklıkla görülmektedir. Bu fiillerin bütünü, kişinin onurunu ve çalışma hürriyetini ihlal eden sistematik tacizler olarak yargı süreçlerine konu olmaktadır.

Psikolojik Şiddetin Yıkıcı Etkileri

Meslektaşlar veya veliler tarafından uygulanan psikolojik şiddet eylemlerinin her biri, bireyin çalışma özgürlüğünü ve yaşam alanını daraltan, failin mağdur üzerinde tahakküm kurma amacını taşıyan haksız fiillerdir. Öğretmenlerin maruz kaldığı; sürekli eleştirilme, dedikoduya maruz bırakılma, sözlü taciz ve haksız yere şikayet edilme gibi eylemler, mağdurun iş motivasyonunu yok eden sistematik yıldırma politikalarıdır. Hukuk normları gereği, okul ekosisteminin çalışanları her türlü psikolojik tacizden (mobbing) koruyacak şekilde düzenlenmesi esastır. Bu ihlallerin yargı mercilerine taşınması, mağdurun maddi ve manevi bütünlüğünün korunması adına büyük önem taşımaktadır.

Veli ve Meslektaş Şiddetinin Başlıca Görünümleri

Hukuki uyuşmazlıklara sıklıkla konu olan ve uzman bir hukuki müdahale gerektiren veli ve meslektaş kaynaklı psikolojik şiddet davranışları, uygulamada çok çeşitli formlara bürünerek karşımıza çıkmaktadır. Şiddet faili olan kişiler, doğrudan fiziksel bir temas kurmadan mağdurun mesleki yetkinliğini ve kişisel onurunu hedef alarak onu pasifize etmeyi amaçlamaktadır. Bir mobbing avukatı olarak yürüttüğümüz dosya incelemelerinde, bu eylemlerin çoğu zaman bir defaya mahsus olmadığını, aksine sistematik bir kurgu dahilinde devam ettiğini görmekteyiz. Mağdurun çalışma ortamındaki sosyal bağlarını koparmaya ve onu yalnızlaştırmaya hizmet eden bu haksız eylemler bütünü, idari ve adli soruşturmaların merkezinde yer alan somut vakalara dayanmaktadır. Uygulamada sıklıkla rastladığımız başlıca duygusal saldırı ve mobbing yöntemleri şu şekilde özetlenebilir:

• İletişim kanallarının asılsız iddialarla öğretmeni yıldırma amacıyla kötüye kullanılması.
• Öğretmenin mesleki bilgi, birikim ve uzmanlığının velilerce veya iş arkadaşlarınca sürekli olarak küçümsenmesi.
• Meslektaşlar arasında ideolojik, kültürel veya kişisel sebeplerle gruplaşarak hedef seçilen öğretmenin dışlanması.
• Ortak kullanım alanlarında yüksek sesle azarlama, alay etme veya dedikodu yoluyla kişinin saygınlığının zedelenmesi.
• Öğretmenin eğitim metotlarına sürekli müdahale edilerek otoritesinin sınıf ve veli nezdinde bilinçli olarak sarsılması.