Makale

Teknolojinin gelişmesiyle birlikte sivil amaçlı drone kullanımları, gazetecilikten inşaata, tarımdan emlak sektörüne kadar pek çok ticari alanda yaygınlaşmıştır. Dronların havadan geniş alanları yüksek çözünürlükte görüntüleyebilmesi, ses kaydedebilmesi ve termal sensörler aracılığıyla çeşitli veriler toplayabilmesi, Kişisel Verilerin Korunması Kanunu bağlamında yeni hukuki statülerin doğmasına zemin hazırlamaktadır. Hukuki uyuşmazlıkların çözümünde, drone uçuşu sırasında toplanan verilerin niteliğinin belirlenmesi ve bu sürece dahil olan aktörlerin yasal konumlarının doğru tespit edilmesi şarttır. Bu noktada, drone işleticileri, uçuşu sağlayan pilotlar ve hizmeti talep eden kurumların veri sorumlusu veya veri işleyen sıfatını haiz olup olmadığının incelenmesi gerekmektedir. Bir hukuki danışman gözüyle bakıldığında, sivil drone uçuşlarında kişisel verilerin işlenmesi sürecine dahil olan tüm süjelerin yasal tanımlarının ve görev sınırlarının net olarak çizilmesi büyük önem taşır.

Sivil Drone Uçuşlarında İlgili Kişi ve Kişisel Veri Kavramı

Kanun uyarınca kişisel veri, kimliği belirli veya belirlenebilir gerçek kişiye ilişkin her türlü bilgiyi ifade etmektedir. Drone kameralarının kaydettiği görüntüler, ses kayıtları, araç plaka bilgileri ve konum verileri, kişileri belirlenebilir kıldığı için doğrudan kişisel veri statüsünde değerlendirilmektedir. Dronlarda kullanılan termal sensörler aracılığıyla elde edilen vücut ısısı gibi bilgiler ise kişilerin özel nitelikli kişisel verisi niteliğini dahi taşıyabilmektedir. KVKK kapsamında koruma altına alınan ve verileri işlenen bu gerçek kişiler, mevzuat terminolojisinde ilgili kişi olarak tanımlanmaktadır. Tüzel kişilere ait veriler bu kanun kapsamında korunmadığından, drone operasyonlarında yalnızca gerçek kişilerin kişisel verileri koruma alanına girmektedir. Bir drone çekimi esnasında kadraja giren ve kimliği tespit edilebilen her bir birey ilgili kişi konumundadır ve söz konusu uçuş operasyonlarında bu bireylerin temel hak ve özgürlüklerinin gözetilmesi kanuni bir zorunluluktur.

Veri Sorumlusu Olarak Drone İşleticileri ve Hizmet Alanlar

Kanun, kişisel verilerin işleme amaçlarını ve vasıtalarını belirleyen, veri kayıt sisteminin kurulmasından ve yönetilmesinden sorumlu olan gerçek veya tüzel kişiyi veri sorumlusu olarak tanımlamaktadır. Drone uçuşlarında veri sorumlusu sıfatının tespiti, uçuşun kimin menfaatine ve kimin talimatlarıyla gerçekleştirildiğine göre şekillenmektedir. Gerçek veya tüzel kişi olabilen veri sorumluları, elde edilen verilerin hukuka uygun şekilde işlenmesi için gerekli organizasyonun sağlanmasından birinci derecede sorumludur. Örneğin, bir gayrimenkulün reklamını yapmak amacıyla bir drone şirketiyle anlaşan emlak şirketi, çekilecek görüntülerin hangi amaçla işleneceğini, nerede yayınlanacağını ve nasıl depolanacağını belirleyen taraf olduğu için hukuken doğrudan veri sorumlusu sıfatını taşır. Drone operasyonu sırasında toplanan kişisel verilerin kullanım amacını tayin eden taraf, hukuken veri sorumlusu olarak kabul edilir.

Veri İşleyen Sıfatıyla Drone Pilotları ve Operatörleri

Mevzuat, veri sorumlusunun verdiği yetkiye dayanarak onun adına kişisel verileri işleyen gerçek veya tüzel kişiyi ise veri işleyen olarak isimlendirmektedir. Sivil drone operasyonlarında, veri sorumlusundan aldığı talimatlar doğrultusunda uçuşu fiilen gerçekleştiren, görüntüleri kaydeden ve sensör donanımlarını yöneten drone pilotları ile drone şirketleri, kural olarak veri işleyen konumundadır. Bu süjeler, kişisel verileri yalnızca veri sorumlusunun belirlediği sınırlar ve meşru amaçlar çerçevesinde toplamakla yükümlüdür. Drone şirketleri veya uçuşu gerçekleştiren pilotlar, kendi adlarına bağımsız bir veri işleme amacı gütmedikleri sürece hukuken veri işleyen statüsündedirler. Ancak, bu durum onları yasal gerekliliklerden muaf tutmaz; görevleri icabı öğrendikleri kişisel verileri başkasına açıklayamaz veya temel işleme amacı dışında kesinlikle kullanamazlar. Drone şirketinin işleme amaçlarına doğrudan müdahale ettiği istisnai durumlarda ise müşterek veri sorumluluğu statüsü gündeme gelebilmektedir.

Sivil Drone Uçuşlarında Yer Alan Süjelerin Hukuki Dağılımı

Hukuki ihtilafların doğru analiz edilebilmesi ve operasyonların ilgili mevzuata tam uyumlu şekilde yürütülmesi adına, süreçte yer alan süjelerin hukuki dağılımını sistematik olarak belirlemek oldukça önemlidir. Sivil drone uçuşlarındaki veri süjeleri şu şekilde tasnif edilebilir:

• İlgili Kişi: Drone kamerası veya sensörleri tarafından kimliği belirli veya belirlenebilir şekilde kaydedilen, görüntü yahut ses kaydı alınan bütün gerçek bireylerdir.
• Veri Sorumlusu: Gerçekleştirilecek çekimin ne amaçla yapılacağına karar veren, toplanan kişisel verilerin nerede ve ne şekilde kullanılacağını bizzat tayin eden yetkili işletme veya şahıslardır.
• Veri İşleyen: Veri sorumlusu adına ilgili teknik donanımı kullanarak uçuş operasyonunu yürüten ve talimatlara bağlı olarak kayıt işlemini fiilen gerçekleştiren drone pilotları, sensör operatörleri veya drone şirketleridir.

Belirtilen bu hukuki rollerin sınırları fiilen ihlal edildiğinde veya drone pilotu uçuş sırasında kendi şahsi amaçları doğrultusunda veri toplamaya başladığında, pilotun hukuki statüsü veri işleyenden veri sorumlusuna kayabilecektir.