Makale

Sağlık sektörü, yoğun iş yükü ve stresli çalışma koşulları nedeniyle psikolojik tacizin sıklıkla karşılaşıldığı alanlardan biridir. İşyerinde bireylere yönelik sistemli bir şekilde uygulanan duygusal saldırı niteliğindeki bu eylemler, özellikle sağlık kurumlarında çalışan hekimler ve personeller üzerinde yıkıcı etkiler bırakmaktadır. Hiyerarşik yapıların ve kontrol zafiyetlerinin bulunduğu ortamlarda daha kolay ortaya çıkan bu tarz yaklaşımların temel hedefi genellikle çalışanı mağdur etmektir. Amacı çoğunlukla bir kişiyi haksız suçlamalarla veya küçük düşürerek işi bırakmaya zorlamak olan bu yıldırma politikaları, doğurduğu sonuçlar itibarıyla çalışan haklarının ağır bir ihlali olarak karşımıza çıkmaktadır. Uygulamada karşılaşılan bu zorbalık türü, kişinin ruhsal ve bedensel bütünlüğünde yarattığı ağır tahribat nedeniyle hem idari hem de hukuki sonuçlar doğurmakta, çalışma barışını bozan failler ve bunu engelleyemeyen idareciler için ciddi yaptırımların temelini oluşturmaktadır.

Duygusal Tacizin Yarattığı Ruhsal ve Fiziksel Tahribat

Sağlık çalışanlarının maruz kaldığı duygusal taciz ve zorbalık, hukuki uyuşmazlıkların özünü oluşturan ciddi ruhsal ve fiziksel zararlara neden olmaktadır. Yapılan araştırmalar, mobbingin çalışanlar üzerinde depresyon, anksiyete, çeşitli davranış sorunları ve Travma Sonrası Stres Bozukluğu gibi telafisi güç psikolojik rahatsızlıklara yol açtığını göstermektedir. Özellikle sağlık sektöründe yapılan anket ve çalışmalara göre, mobbinge uğradığını düşünen hekimlerin duygusal tükenmişlik seviyelerinin belirgin şekilde yüksek olduğu, buna karşılık mesleki doyumlarının büyük ölçüde azaldığı saptanmıştır. İş yerinde rol tanımlarının net bir şekilde belirlenmediği, iş birliği ve dayanışmanın yetersiz olduğu durumlar, Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) raporlarında da belirtildiği üzere bu tür ihlallerin ortaya çıkmasını kolaylaştırmaktadır. Ortaya çıkan bu ağır psikolojik ve fiziksel yıkım, mağdurun çalışma hakkını fiilen kullanılamaz hale getirmekte ve işveren açısından koruma ve gözetme yükümlülüğünün ihlali anlamına gelmektedir. Bu ihlaller yargı önünde maddi ve manevi tazminat taleplerinin en güçlü hukuki dayanaklarından birini oluşturmaktadır.

Sağlık Çalışanlarının İşten Ayrılmaya Zorlanması

Mobbing eylemlerinin en temel amacı ve en ağır hukuki sonuçlarından biri, çalışanın kendi iradesi dışında, uygulanan sistemli baskı yoluyla işi bırakmaya zorlanmasıdır. Araştırmalarda yıldırmanın, asılsız yere suçlama, dedikodu üreterek kişinin saygınlığını zedeleme ve küçük düşürme gibi kötü niyetli taktiklerle gerçekleştirildiği görülmektedir. Çalışma ortamında bu tür ihlallere uğrayan sağlık personeli, yaşadığı yüksek stres, rol belirsizliği ve hissettiği yoğun tükenmişlik neticesinde istifa etmeyi veya meslekten uzaklaşmayı tek çıkış yolu olarak görebilmektedir. Bilimsel veriler, mobbinge maruz kalan veya bölümünden memnun olmayan sağlık çalışanları arasında istifa düşüncesinin belirgin düzeyde yüksek olduğunu ortaya koymaktadır. Çalışanı işten ayrılmaya mecbur bırakan bu sistematik süreç, hukuken haklı fesih nedenleri arasında değerlendirilmeye son derece müsaittir. Bireylerin kapitalist kültürün de etkisiyle sınıfsal, ırksal ve cinsiyete dayalı eşitsizlikler çerçevesinde yıldırmaya uğraması, eşit işlem yapma borcunun da alenen çiğnendiğini gösterir.

Kurumsal Sorumluluk ve Hukuki Sonuçların Çerçevesi

Sağlık kurumlarında yaşanan mobbing vakaları, sadece eylemi gerçekleştiren faillerin değil, aynı zamanda sağlıklı bir çalışma ortamı sağlamakla yükümlü olan yönetim mekanizmalarının ve kurumların hukuki sorumluluğunu da gündeme getirmektedir. Acil servisler gibi sürekli stres ve kriz yönetimi gerektiren bölümlerde, iş yükünden kaynaklanan doyumsuzluk ve liderlik biçimlerindeki zafiyetler, zorbalık eylemlerine zemin hazırlamaktadır. Çalışanların maruz kaldıkları bu tür eylemlerin önlenmemesi, iş yeri düzeninin sağlanmasında kurumsal ihmalin varlığını işaret eder. Bu çerçevede kurumlar, çalışanlarına yönelik yıldırma ve duygusal saldırı girişimlerini tespit edip durdurmakla mükelleftir. Sağlık sektöründe yaşanan bu tür ihlallerin hukuki süreçlerdeki en önemli dayanaklarını oluşturan etkileri aşağıdaki şekillerde sıralanabilir:

• Mağdur üzerinde yaratılan fiziksel ve duygusal tahribat.
• Tükenmişlik hissine bağlı olarak artan istifa eğilimleri ve iş gücü kaybı.
• Ruh sağlığının bozulması neticesinde ortaya çıkan iş doyumsuzluğu ve performans düşüklüğü.
• Mağdurda meydana gelen Travma Sonrası Stres Bozukluğu ve tükenmişlik sendromu.

Bu sonuçlar hukuki platformda değerlendirildiğinde, kurumların önleyici tedbirler almamış olması, onları çalışanlarına karşı doğrudan tazminat sorumluluğu ile karşı karşıya bırakacaktır.