Makale

Kişisel verilerin korunması hukuku, dijitalleşen dünyada hem bireylerin temel hak ve özgürlüklerini güvence altına almak hem de bilgi işleme faaliyetlerini yasal bir zemine oturtmak amacıyla oldukça kritik bir noktada durmaktadır. Bu kapsamda mevzuatımızda yer alan en temel hukuki olgular kişisel veri ve özel nitelikli kişisel veri kavramlarıdır. Bir hukuk bürosu pratiğinde, bir bilginin bu iki kategoriden hangisine dâhil olduğunun tespiti, hukuki sürecin en önemli temelini oluşturur. Çünkü bu verilerin hukuki nitelikleri, kapsamları ve korunma hassasiyetleri birbirinden tamamen farklıdır. Kanun koyucu, bireyleri doğrudan tanımlayan veya tanımlanabilir kılan bilgileri geniş bir yasal koruma şemsiyesi altına alırken, ifşa edilmesi halinde kişilerin toplum içinde haksızlığa uğramasına, ayrımcılığa maruz kalmasına veya mağduriyet yaşamasına yol açabilecek daha hassas nitelikteki bilgileri ayrıca sınıflandırmıştır. Bu makalemizde, mevzuatımız uyarınca bu iki temel kavramın hukuki nitelikleri, yasal unsurları ve uygulama alanındaki kapsamları detaylı bir şekilde analiz edilecektir.

Kişisel Veri Kavramı ve Hukuki Nitelikleri

Kişisel Verilerin Korunması Kanunu uyarınca kişisel veri, kimliği belirli veya belirlenebilir gerçek kişiye ilişkin her türlü bilgi olarak tanımlanmaktadır. Bu tanım son derece geniş kapsamlı bir yapıya sahip olup, bilginin elde edildiği veya işlendiği teknolojik cihazlar ya da yöntemler bakımından herhangi bir yasal sınırlamaya tabi tutulmamıştır. Dolayısıyla bir metin, dijital görüntü, ses kaydı, fotoğraf, dijital iz veya sadece bir numara gibi verilerden üretilen her türlü unsur kişisel veri statüsünde kabul edilebilir. Bir bilginin kişisel veri sayılabilmesi için temel şart, o bilginin doğrudan bir kişiyi tanımlaması veya çeşitli basit bağlantılar ile birden çok verinin birleştirilmesi sonucunda kişiyi belirlenebilir kılmasıdır. Başka bir deyişle, veri tek başına kimliği belirleyemese dahi, ek verilerle bir araya geldiğinde bir gerçek kişiyi belirlenebilir hale getiriyorsa, bu durum hukuken kişisel veri olarak nitelendirilmektedir.

Kişisel Verinin Unsurları ve Kapsamı

Kanuni tanım ve hukuki uygulamalar ışığında, bir bilginin kişisel veri olarak nitelendirilebilmesi için belirli unsurları barındırması şarttır. Bu temel unsurlar şu şekilde sıralanabilir:

• Gerçek kişiye ilişkin olması: Kişisel veriler yalnızca gerçek kişileri koruma altına alır. Tüzel kişilere ait bilgiler hukuki kapsam dışındadır.
• Kişiyi belirli veya belirlenebilir kılması: Bilginin ilgili kişiyi doğrudan işaret etmesi veya dolaylı yollardan kimliğinin tespit edilebilir olmasına imkân tanıması gerekir.
• Her türlü bilgi niteliği taşıması: Olumlu veya olumsuz, kişiye ait objektif ya da subjektif her türlü nitelikteki kayıt koruma kapsamındadır.

Belirtmek gerekir ki, gizli bilgi kavramı tüzel kişileri de kapsayacak kadar genişken, kişisel veri yalnızca gerçek kişiye odaklanır. Vefat eden kişilerin verileri bakımından kişilik hakları ölümle sona erdiğinden kural olarak yasal koruma uygulanmaz, ancak mirasçıların kişilik hakları kapsamında genel hükümlere başvurulması mümkündür. Cenin için de tam ve sağ doğmak şartıyla geriye dönük olarak hak ehliyeti söz konusu olacağından veri koruması mevcuttur.

Özel Nitelikli Kişisel Veri Kavramı

Kanun koyucu, bazı kişisel verilerin doğası gereği daha hassas olduğunu kabul etmiş ve bu tür verileri özel nitelikli kişisel veri olarak ayrı bir yasal sınıflandırmaya tabi tutmuştur. Bu veriler, kişilerin temel hak ve özgürlükleriyle doğrudan ve çok daha yakın bir ilişki içerisindedir. Kanun uyarınca belirlenen bu hassas verilerin üçüncü kişilerce hukuka aykırı şekilde öğrenilmesi veya ifşa edilmesi durumunda, ilgili gerçek kişilerin ayrımcılığa uğrama veya toplum içinde önyargı ile karşılaşma riskleri oldukça yüksek kabul edilmektedir. Bu sebeple, özel nitelikli kişisel veriler, kanunda sınırlı sayım ilkesiyle tek tek belirtilmiş olup, bu verilerin yasal kapsamının yorum yoluyla genişletilmesi hukuken mümkün değildir. Hukuk büroları ve yetkili merciler, bu verilerin tespiti ve korunması aşamasında, standart kişisel verilere kıyasla çok daha titiz ve sıkı güvenlik politikalarının uygulandığını dikkate almak zorundadır.

Özel Nitelikli Kişisel Verilerin Yasal Çerçevesi

Mevzuatımızda hangi bilgilerin özel nitelikli kişisel veri sayılacağı Kanun metninde açık ve kesin bir dille düzenlenmiştir. Buna göre; kişilerin ırkı, etnik kökeni, siyasi düşüncesi, felsefi inancı, dini, mezhebi veya diğer inançları bu kapsamda değerlendirilir. Aynı şekilde kişilerin kılık ve kıyafeti, dernek, vakıf ya da sendika üyeliği de ayrımcılık riski taşıyan hassas nitelikte verilerdir. Bunların yanı sıra, bireylerin mahremiyetinin en üst düzeyde korunması gereken sağlığı ve cinsel hayatına ilişkin verileri ile ceza mahkûmiyeti ve güvenlik tedbirleriyle ilgili verileri de özel koruma sınıfına dâhil edilmiştir. Son olarak, günümüzde gelişen teknolojiyle birlikte hukuki önemi giderek artan biyometrik ve genetik veriler de özel nitelikli kişisel veri statüsünde yasal koruma altındadır. Uygulamada, bu verileri ihtiva eden her türlü fiziki ya da dijital kaydın, katı bir hukuki koruma rejimine tabi tutulduğu ve daha yüksek denetime tabi olduğu gözetilmelidir.