Kişisel Veriler Kapsamında Unutulma Hakkı ve Hukuki Boyutu

Günümüzde teknolojinin ve internetin hızla gelişmesiyle birlikte, bireylere ait bilgilerin dijital ortamlarda sınırsız bir süre boyunca saklanabilmesi, kişisel verilerin korunması hususunda yeni hukuki ihtiyaçlar doğurmuştur. Hukuk sistemimizde özel bir öneme sahip olan unutulma hakkı, bireyin geçmişinde yaşadığı ve toplum hafızasından silinmesini arzu ettiği olumsuz olayların veya rahatsız edici içeriklerin, talep üzerine bir daha geri getirilemeyecek biçimde ortadan kaldırılmasını ifade eder. Bir ceza davasına veya hukuki uyuşmazlığa konu olmuş kişilerin, hayatlarında yeni bir sayfa açma imkânına kavuşabilmeleri için bu hakkın etkin bir biçimde uygulanması elzemdir. Nitekim bireylerin geçmişini kontrol etme ve geleceklerini ipotek altına almaktan kurtulma iradesi, temel bir insan hakkı olarak hukuki koruma altına alınmıştır. Bu bağlamda, kişisel verilerin işlenmesi ve muhafazası süreçlerinde, kamu yararı ile bireyin mahremiyet menfaati arasında adil bir dengenin kurulması, bilişim hukuku uygulamaları açısından büyük bir hassasiyet gerektirmektedir.

Kişisel Veriler ve Özel Nitelikli Verilerin Korunması

Bireylerin kimliğini belirli veya belirlenebilir kılan her türlü bilgi kişisel veri olarak tanımlanmaktadır. Bunun ötesinde, kişilerin ırkı, etnik kökeni, siyasi ve felsefi inancı, dini, sağlığı, cinsel hayatı, ceza mahkûmiyeti ve güvenlik tedbirleriyle ilgili verileri ise mevzuatımızda özel nitelikli kişisel veri olarak kabul edilmektedir. Bu tür hassas verilerin, ilgilinin açık rızası olmaksızın işlenmesi kesinlikle yasaktır. Ceza yargılaması süreçlerinde de sanık veya mağdura ait kişisel verilerin ifşası ciddi mağduriyetlere yol açabileceğinden, Ceza Muhakemesi Kanunu uyarınca bu verileri içeren belgelerin kapalı oturumda anlatılması mahkemeden açıkça talep edilebilir. Hukuk devleti ilkesi, yargılamanın aleni olmasını öngörse de, kişinin mahremiyetini zedeleyecek nitelikteki bilgilerin aleniyete feda edilmemesi, hukuki bir güvencedir.

Unutulma Hakkının Hukuki Temelleri ve Uygulama Alanı

Avrupa Birliği Genel Veri Koruma Tüzüğü (GDPR) kapsamında unutulma hakkı, veri sahibinin kendisi ile ilgili kişisel verilerin herhangi bir gecikmeye mahal verilmeksizin silinmesini talep etme hakkı olarak düzenlenmiştir. Türk hukukunda Anayasa'da açıkça bu isimle bir madde bulunmasa da, Anayasa Mahkemesi kararlarında bu hak, kişinin manevi varlığını geliştirme hakkı ve kişisel verilerin korunmasını isteme hakkı çerçevesinde değerlendirilmektedir. Kişiler, üstün bir kamu yararı bulunmadığı sürece, dijital hafızada ya da kamunun kolayca ulaşabileceği ortamlarda yer alan geçmişlerine ait bilgilerin silinmesini isteyebilirler. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun emsal kararlarında da vurgulandığı üzere, uzun zaman önce gerçekleşmiş ve güncelliğini yitirmiş yargılama içeriklerinin rıza dışı paylaşımı, özel hayatın gizliliğini ihlal etmektedir.

Unutulma Hakkının Sınırları ve İstisnaları

Unutulma hakkı mutlak bir hak olmayıp, belirli hukuki sınırlar ve istisnalar barındırmaktadır. Avrupa Birliği düzenlemelerine ve ulusal yargı içtihatlarına göre, bu hakkın kullanımı bazı özel durumlarda kısıtlanabilmektedir. İnternet haber arşivlerinde yer alan her içeriğin doğrudan silinmesi, basın ve ifade özgürlüğü ile çatışabileceği için yargı makamları her somut olayı kendi özelinde değerlendirmek zorundadır. Aşağıdaki hallerde unutulma hakkı ileri sürülerek verilerin silinmesi talebi reddedilebilir:

• İfade ve bilgi edinme hakkının kullanılması gerekliliği bulunan durumlar.
• Üstün bir kamu yararı, bilimsel, tarihi araştırma veya istatistiki amaçların varlığı.
• Kamu sağlığı alanında toplumun genel menfaatini ilgilendiren nedenler.
• Yasal bir yükümlülüğün yerine getirilmesi veya hukuki bir iddianın savunulması zorunluluğu.

Bu bağlamda, bireyin şeref ve itibarının korunması ile toplumun haber alma hakkı arasında adil bir denge kurulması şarttır. Kişinin toplumdaki konumu, haberin tarihi, güncelliği ve kamuoyu için taşıdığı değer dikkatle incelenerek hukuki koruma sınırları çizilmelidir.