Makale

Günümüzde teknolojinin hızla ilerlemesi ve dijitalleşmenin hayatımızın her alanına nüfuz etmesi, bireylere ait kişisel veri niteliğindeki bilgilerin çok hızlı bir şekilde kaydedilmesine ve yayılmasına yol açmaktadır. Bu durum, bireylerin en temel haklarından biri olan özel hayatın gizliliği ve kişisel verilerin korunması hakkı bağlamında yeni hukuki güvencelerin oluşturulmasını zorunlu kılmıştır. Bireyin kendisini özgürce geliştirebilmesi ve geçmişte yaşadığı, güncelliğini yitirmiş olaylar nedeniyle toplumda sürekli bir etiketlenmeye maruz kalmaması için salt verilerin korunması yeterli olmamakta; bu noktada devreye AYM Perspektifiyle)">AYM Perspektifiyle)">unutulma hakkı girmektedir. İç hukukumuzda ve uluslararası mevzuatta kişisel verilerin sınırlarının net bir şekilde çizilmesi, bu verilerin hukuka uygun işlenmesi ve zamanı geldiğinde imha edilebilmesi, insan onurunun korunmasının temel bir gereğidir. Aşağıda, yargı içtihatları çerçevesinde kişisel veri kavramının unsurları ile dijital hafızadan silinmeyi isteme hakkı detaylıca ele alınmıştır.

Kişisel Veri Kavramı ve Temel Unsurları

Hukuk sistemimizde temel dayanağını Anayasa'nın 20. maddesinden alan kişisel veri, Kişisel Verilerin Korunması Kanunu uyarınca "kimliği belirli veya belirlenebilir gerçek kişiye ilişkin her türlü bilgi" olarak tanımlanmaktadır. Bu bağlamda bir verinin kişisel veri niteliğini haiz olabilmesi için belirli unsurları barındırması şarttır. Öncelikle ortada tek başına veya başka bilgilerle birleştiğinde anlam ifade eden bir veri bulunmalıdır. İkinci olarak bu veri, mutlaka gerçek bir kişiye ait olmalıdır. Son ve en önemli unsur ise verinin ilgili kişiyi belirli veya en azından belirlenebilir kılmasıdır. Anayasa Mahkemesi ve Yargıtay kararlarında da vurgulandığı üzere, yalnızca ad ve soyad gibi doğrudan kimlik tespiti sağlayan bilgiler değil; telefon numarası, IP adresi, özgeçmiş, motorlu taşıt plakası, fiziksel özellikler, hobiler ve etkileşimde bulunulan kişiler gibi kişiyi toplumdaki diğer bireylerden ayıran her türlü detay bu kapsamda değerlendirilmektedir.

Uluslararası Hukukta ve İç Hukukta Kişisel Verilerin Korunması

Kişisel verilerin hukuki bir zemin üzerinde korunması fikri, uluslararası arenada köklü bir geçmişe sahiptir. İlk olarak 1980 yılında kabul edilen OECD Rehber İlkeleri ile başlayan süreç, Avrupa Konseyi'nin 108 sayılı Sözleşmesi ve Avrupa Birliği'nin Direktifleri ile bağlayıcı metinlere dönüşmüştür. Günümüzde ise Avrupa Birliği Genel Veri Koruma Tüzüğü, kişisel verilerin işlenmesi ve korunmasında dünya genelinde modern standartları belirleyen mevzuat konumundadır. Türk Hukukunda ise kişisel verilerin korunmasını isteme hakkı, 2010 yılında Anayasa'nın 20. maddesine eklenen fıkra ile açıkça bir anayasal hak olarak teminat altına alınmıştır. Bu anayasal hükmün somut bir koruma rejimine kavuşması ise kanunların yürürlüğe girmesi sayesinde gerçekleşmiştir. Böylece bireylerin aydınlatılma, verilerine erişme, düzeltme veya silme talep etme gibi temel hakları güvenceye kavuşturulmuştur.

Dijital Çağın Bir Gerekliliği: AYM Perspektifiyle)">AYM Perspektifiyle)">Unutulma Hakkı

Teknolojinin sağladığı kolaylıklar, bilginin internet ortamında süresiz olarak kalması gibi büyük bir dezavantajı da beraberinde getirmektedir. Kişilerin geçmişlerinde yer alan, rızaları dahilinde veya rızaları dışında internete yansımış olan bilgilerin yıllar sonra dahi karşılarına çıkması, kişisel gelişimi ve itibarı olumsuz etkileyebilmektedir. İşte tam bu noktada, bireyin geçmişiyle yargılanmamasını ve toplum içinde yeni bir sayfa açabilmesini sağlayan AYM Perspektifiyle)">AYM Perspektifiyle)">unutulma hakkı kavramı hukuki bir zorunluluk olarak doğmuştur. En sade tabiriyle bu hak, kişiye ait bilgilerin ilgili kişinin talebi üzerine bir daha ulaşılamayacak şekilde dijital hafızadan silinmesi anlamına gelmektedir. Gerek Avrupa Birliği Adalet Divanı'nın meşhur Google İspanya kararı gerekse uluslararası tüzüklerde açıkça düzenlenen silme hakkı, verinin işlenme amacının ortadan kalkması veya rızanın geri alınması hallerinde verilerin derhal silinmesini emretmektedir.

Türk Hukukunda Unutulma Hakkının Yeri ve Uygulaması

Hukuk mevzuatımızda münhasıran "AYM Perspektifiyle)">AYM Perspektifiyle)">unutulma hakkı" adıyla kanunlaşmış bağımsız bir madde bulunmasa da, bu hakkın uygulanabilirliği yüksek yargı kararlarıyla sabittir. Anayasa Mahkemesi kararlarında, bireylerin maddi ve manevi varlıklarını geliştirme ve özel hayatın gizliliği ilkeleri çerçevesinde bu hakka sahip olduğu vurgulanmaktadır. Kanunlarda yer alan kişisel verilerin silinmesi hükümleri de unutulma hakkının yasal dayanaklarını oluşturur. Ancak bu hak mutlak ve sınırsız değildir. Anayasa Mahkemesi içtihatlarına göre bir içeriğin AYM Perspektifiyle)">AYM Perspektifiyle)">unutulma hakkı kapsamında silinebilmesi için her somut olayda aşağıdaki kriterler incelenmektedir:

• Haberin veya içeriğin güncelliğini yitirmiş olması
• İçeriğin tarihsel bir veri veya arşiv niteliği taşımaması
• Haberin kamu yararına katkı sağlama işlevinin kalmaması
• İlgili kişinin siyasetçi, ünlü veya kamuoyuna mal olmuş bir kişi olup olmaması

Bu kıstaslar doğrultusunda, bireyin geçmişinden kurtulma özgürlüğü ile toplumun haber alma hakkı arasında adil bir denge kurulmakta ve kişisel verilerin korunması hukuki bir analize tabi tutularak karar verilmektedir.