Makale

Günümüzde teknolojinin eşi benzeri görülmemiş bir hızla gelişmesi, suç tiplerinin de dijital ortama taşınmasına zemin hazırlamıştır. Bu bağlamda, bilişim sistemleri aracılığıyla işlenen siber isyan ve siber terör suçları, devletin güvenliğini ve toplumun bekasını doğrudan hedef alan en kritik tehditlerin başında gelmektedir. Bilişim hukuku perspektifinden incelediğimizde, dijital ağlar üzerinden kitleleri manipüle etme, devlete karşı ayaklanma başlatma veya toplumda infial yaratma eylemlerinin, klasik suç tiplerinden çok daha hızlı ve yıkıcı sonuçlar doğurabildiğini görmekteyiz. İslam ceza hukuku, dinamik ve evrensel yapısı sayesinde bu modern çağ problemlerine de maslahat ilkesi ve zarûrât-ı hamse (din, can, mal, akıl, namus) koruması çerçevesinde adil çözümler sunmaktadır. Klasik fıkıh literatüründe bağy (devlete isyan) ve hırâbe (yol kesme veya terör) kavramlarıyla ifade edilen bu suç tipleri, günümüzde sosyal medya platformları ve siber saldırı yöntemleriyle vücut bulduğunda, hukuki bir zeminde titizlikle incelenmektedir.

İslam Hukukunda Siber İsyan (Bağy) Suçu

İslam hukukunda devlete karşı gerçekleştirilen isyan hareketleri bağy suçu kapsamında değerlendirilmektedir. Sözlükte talep, kesp ve haddi aşmak anlamlarına gelen bağy; hukuki terim olarak, güç ve kuvvete sahip olan Müslüman bir topluluğun, belirli bir ideolojik yoruma (te'vil) dayanarak meşru devlet başkanına başkaldırmasıdır. Günümüzde bu eylemler, meydanlarda silahlı bir çatışmadan ziyade, öncelikle bilişim sistemleri ve sosyal medya araçları üzerinden organize edilerek başlamaktadır. Siber isyan eylemleri, bir topluluğun gizli haberleşme programları üzerinden devletin birliğini ve bütünlüğünü bozmak amacıyla teşkilatlanması ve kitleleri dijital platformlarda kışkırtması şeklinde karşımıza çıkmaktadır. Bir eylemin siber bağy kapsamında değerlendirilebilmesi için failin akıllı ve ergen olması, eylemin bir topluluk tarafından gerçekleştirilmesi, örgütün bir güce sahip olması ve eylemin belirli bir ideolojik temele dayanması şarttır. İnternet üzerinden gerçekleştirilen organize kalkışma hareketleri, devleti zafiyete uğratma potansiyeli taşıdığından doğrudan siyasi bir suç olarak nitelendirilmektedir.

Siber İsyan Suçunun Fıkhî Yaptırımı

Bilişim sistemleri aracılığıyla işlenen siber isyan suçlarına uygulanacak yaptırımlar, eylemin ulaştığı boyuta ve devlete verdiği zarara göre şekillenmektedir. Klasik İslam ceza hukukunda devlete isyan suçu, kanun koyucunun doğrudan miktarını belirlemediği ta'zir suçları kategorisinde ele alınır. Siber uzayda devlet başkanına hakaret edilmesi, anayasal düzeni yıkmaya yönelik dijital propagandalar yapılması veya toplumun siber platformlarda isyana teşvik edilmesi durumunda, devlet başkanının takdir yetkisine bağlı olarak hapis, sürgün veya diğer ta'zir cezaları uygulanabilir. Eğer siber isyan hareketi dijital ortamdan çıkıp devleti felc edecek silahlı bir kalkışmaya dönüşür ve devletin güvenliğini fiilen tehlikeye atarsa, devletin bu isyancılara karşı güç kullanması meşru kabul edilir. Ayrıca, isyan hazırlığının sadece dijital teşebbüs aşamasında kalması bile, toplum düzeninin korunması amacıyla cezalandırılabilir. Hanefi mezhebinin yaklaşımına göre, isyan hazırlığının tespit edilmesi durumunda potansiyel tehlikeyi bertaraf etmek adına isyancıların hapsedilmesi hukuken uygundur.

Siber Terör (Hırâbe) Suçu ve Şartları

Modern hukukta mevcut düzeni değiştirmeyi amaçlayan terör faaliyetleri, İslam hukukunda hırâbe (yol kesme) suçu kapsamında değerlendirilir. Hırâbe; insanların malını zorla almak, canlarına kastetmek veya halkı korku ve paniğe sevk etmek amacıyla gerçekleştirilen yıkıcı faaliyetlerdir. Bir siber eylemin İslam hukukunda hırâbe kapsamında değerlendirilebilmesi için birtakım hukuki şartların oluşması gerekir:

• Failin akıl sağlığının yerinde ve buluğ çağına ermiş olması.
• Eylemin, kamu düzenini sarsacak ve korku yaratacak şekilde açıktan işlenmesi.
• Saldırının İslam ülkesindeki bireyleri veya doğrudan devlet güvenliğini hedef alması.
• Bağy suçunun aksine, failin tek bir kişi ya da organize bir terör grubu olabilmesi.

Siber teröristlerin kritik altyapı sistemlerini hackleyerek hastaneleri çalışamaz hale getirmesi, enerji ağlarına dijital müdahalede bulunması veya internet üzerinden kitlelere şantaj yapması, günümüzde klasik hırâbe suçunun dijital boyutunu temsil etmektedir.

Siber Terörün Cezalandırılması ve Ta'zir Uygulaması

İslam ceza hukukunda hırâbe suçu, sınırları kanun koyucu tarafından kesin olarak belirlenmiş bir had suçu olmasına karşın, siber ortamda işleniş biçimi cezalandırma yöntemlerini doğrudan etkilemektedir. Hırâbe suçunun klasik cezaları arasında sürgün, çaprazlama el ve ayak kesilmesi veya ölüm bulunmaktayken; siber terör faaliyetlerinin niteliğine göre verilecek cezalar detaylı bir fıkhî inceleme gerektirir. Örneğin, siber teröristlerin bilişim sistemleri üzerinden sadece korku ve panik yayması, terör propagandası yapması veya dijital bağış toplaması durumunda, eylemin ağırlığına göre ağır hapis gibi ta'zir cezaları verilebilir. Siber teröristlerin dijital saldırılarla insanların dolaylı yoldan ölümüne sebep olması durumunda ise, eylemde doğrudan mübaşeret mi yoksa tesebbüb (sebep olma) mü bulunduğu tartışılır. Şayet fiil ile ölüm arasında sadece dolaylı bir dijital illiyet bağı tespit edilirse, "şüpheler hadleri düşürür" kaidesi gereği had cezası yerine en ağır ta'zir cezaları uygulanması öngörülmektedir.