Makale

Günümüz hukuk dünyasında, suçların aydınlatılması ve adaletin tecelli etmesi noktasında dijital deliller her geçen gün daha fazla önem kazanmaktadır. Adli bilişim, dijital verilerin içerdiği bilgileri hukuki delil inceleme prosedürlerini göz önünde bulundurarak açığa çıkartmayı amaçlayan temel bir disiplindir. Elektronik delillerin klasik delillerden en büyük farkı, yapıları gereği son derece hassas ve müdahaleye açık olmalarıdır. Bir suç mahallinde karşılaşılan bilişim sistemleri içerisindeki verilerin hukuka uygun yöntemlerle muhafaza altına alınması, kopyalanması ve sonrasında incelenmesi süreci, doğrudan yargılamanın seyrini etkilemektedir. Hatalı bir müdahale, potansiyel kanıtların tümüyle kaybına yol açabileceğinden, soruşturma aşamasında Ceza Muhakemesi Kanunu prensiplerine sıkı sıkıya bağlı kalınmalıdır. Olay yerine yapılan ilk müdahaleden mahkemeye sunulan rapora kadar geçen süreç, maddi gerçeğin hukuka uygun şekilde ortaya çıkartılmasında temel dayanaktır.

Dijital Delillerin Toplanması ve İmaj Alma

Adli bilişim sürecinin en hayati aşaması, olay yerindeki dijital delillerin hukuka uygun ve kayıpsız bir şekilde toplanmasıdır. Bu aşama, yasal usullere uygun bir arama kararı veya gecikmesinde sakınca bulunan hallerde yetkili mercilerin emriyle başlatılır. Soruşturma mahallinde bulunan bilgisayar, harici disk veya mobil cihazlar gibi elektronik aygıtlar, klasik suç eşyalarından çok daha farklı ve titiz bir yaklaşım gerektirir. Olay yerindeki aygıtlar çalışır durumdaysa, kapatılma işlemleri sıradan yollarla yapılmamalı, veri kaybını önlemek amacıyla doğrudan güç kablosunun çekilmesi gibi spesifik adli bilişim müdahaleleri tercih edilmelidir. İnceleme sürecinin donanımın aslı üzerinden değil, orijinal delilin birebir kopyası olan imaj (forensic image) üzerinden gerçekleştirilmesi esastır. Yazma korumalı sistemler aracılığıyla alınan bu düşük seviye bit bazındaki kopyalar, silinmiş veya gizlenmiş verilere hukuka uygun olarak erişebilmenin hukuki güvencesidir.

Adli Bilişim İnceleme ve Çözümleme Safhaları

İmaj alma işlemi tamamlandıktan sonra, adli bilişim uzmanları tarafından teknik inceleme safhasına geçilmektedir. İnceleme süreci, imajı alınmış dijital verilerin gözle görünür, anlaşılır ve analiz edilebilir hale getirilmesidir. Özel yazılımlar kullanılarak şifrelenmiş belgelerin çözülmesi, gizlenmiş dosyaların bulunması ve kasıtlı olarak silinmiş verilerin veri kurtarma teknolojileri vasıtasıyla geri getirilmesi bu aşamada sağlanır. İnceleme tamamlandığında, elde edilen karmaşık veri yığınları arasında adli makamları ilgilendiren hukuki boyuttaki kanıtların ayrıştırılması işlemi başlar. Çözümleme aşaması olarak adlandırılan bu evre, dosyaların içerisindeki ilgisiz kısımların elenmesi ve sadece soruşturmaya konu olayla bağlantılı delillerin sınıflandırılmasıdır. Hukuka aykırı yollarla elde edilmiş veya dava ile bağlantısı bulunmayan veriler dikkatle ayıklanarak sürecin ceza muhakemesi prensipleri çerçevesinde ilerlemesi güvence altına alınır.

Hukuki Boyutta Raporlama ve Mevzuatın Etkisi

Adli bilişim sürecinin nihai aşaması olan raporlama, tespit edilen teknik verilerin hukuki bir delil vasfı kazanarak adli makamlara sunulmasıdır. Çözümleme sonrası elde edilen tüm veriler, adli bilişimin uygulanan metotları ve delillerin çıkarım yöntemleri belirtilerek anlaşılır bir rapor haline getirilir. Ceza Muhakemesi Kanunu uyarınca hazırlanan bu rapor, donanımlar üzerinde yapılan işlemlerin hukuki geçerliliğini belgeler. Hukuk sistemimizde dijital delillerin korunması ve yargılamaya sunulması aşamalarında temel alınan mevzuat düzenlemeleri şu şekildedir:

• CMK Madde 134, bilgisayarlarda ve kütüklerinde arama, kopyalama işlemlerini düzenleyerek dijital verilerin koruma tedbiri kapsamında güvence altına alınmasını sağlar.
• Adli ve Önleme Aramaları Yönetmeliği Madde 17, cihazlar üzerindeki verilerin kopyalanması usullerini ve ilgililerin katılımıyla tutanak altına alınma şartlarını belirler.
• Suç Eşyası Yönetmeliği Madde 8, elektronik delillerin nem, ısı ve manyetik alan gibi bozucu dış etkenlere karşı uygun muhafaza koşullarında saklanmasını emreder.