Makale

Teknolojinin hızla gelişmesi ve suçların dijital ortama taşınmasıyla birlikte, ceza muhakemesinde dijital delillerin elde edilmesi süreci hukuki açıdan büyük bir hassasiyet kazanmıştır. Bir bilişim hukuku avukatı perspektifiyle değerlendirildiğinde, bu sürecin hukuka uygunluk kriterlerinin tavizsiz bir şekilde uygulanmasını zorunlu kıldığı görülmektedir. Soruşturma mercilerinin delillere ulaşma amacı, bireylerin özel hayatın gizliliği ve haberleşme hürriyeti gibi temel haklarını ihlal etmeden gerçekleştirilmelidir. Türk Ceza Muhakemesi Kanunu, bu dengeyi sağlamak amacıyla koruma tedbirleri kapsamında özel usuller ihdas etmiştir. Soruşturma aşamasında uygulanan tedbirlerin sınırları ve usuli güvenceler, adil yargılanma hakkının temelini oluşturur. Bu bağlamda, bilgisayarlarda arama yapılması, el koyma işlemleri, iletişimin denetlenmesi ve teknik araçlarla izleme gibi yöntemler, kanun koyucu tarafından katı şekil şartlarına bağlanarak şüpheli haklarının korunması hedeflenmiştir.

CMK Madde 134: Bilgisayarlarda Arama, Kopyalama ve El Koyma Tedbiri

Türk hukuku bağlamında bilgisayarlarda, bilgisayar programlarında ve kütüklerinde arama işlemi, özel bir koruma tedbiri olarak mevzuatımızda yer bulmuştur. Bu tedbire başvurulabilmesi için soruşturma konusu suça ilişkin somut delillere dayanan kuvvetli şüphe sebeplerinin varlığı ve başka surette delil elde etme imkânının bulunmaması şart koşulmuştur. İşlemin tatbiki için mutlaka Cumhuriyet savcısının istemi üzerine hâkim tarafından karar verilmesi gerekmekte olup, acil durumlarda savcının verdiği karar yirmi dört saat içinde hâkim onayına sunulmalıdır. Aramanın usulüne uygun icra edilebilmesi adına, sistemdeki verilerin olay yerinde kopyalanması, yani adli kopya (imaj) alma işleminin gerçekleştirilmesi ve bu kopyanın bir örneğinin şüpheliye verilmesi hukuki bir zorunluluktur. Cihazlara yalnızca şifrenin çözülememesi gibi teknik engeller mevcutsa el konulabilmekte, şifre çözüldükten sonra söz konusu materyallerin gecikmeksizin iade edilmesi gerekmektedir.

İletişimin Denetlenmesi ve Dijital Delil Elde Edilmesi

Suç soruşturmalarında başvurulan bir diğer yöntem ise iletişimin denetlenmesi tedbiridir. Şüpheli veya sanığın telekomünikasyon yoluyla iletişiminin dinlenmesi, kayda alınması ve sinyal bilgilerinin değerlendirilmesi işlemleri sıkı yasal sınırlara tabidir. Bu koruma tedbiri yalnızca yasada tahdidi olarak sayılan katalog suçlar çerçevesinde uygulanabilmektedir. Tedbirin tatbiki aşamasında iletişim araçlarının birbirleriyle kurduğu irtibatları gösteren geçmişe dönük veriler ve iletişim içerikleri tespit edilmektedir. Uygulamada, tedbirin yürütülmesi sürecinde soruşturma konusu dışında başka bir suça ilişkin tesadüfen elde edilen bulgular, ancak söz konusu suçun yine kanunda belirtilen katalog suçlardan olması durumunda tesadüfi delil olarak saklanabilmektedir. Hukuka uygun alınmış bir merci kararı olmaksızın uygulanan kayıt işlemleri sonucunda ulaşılan veriler yasal koruma şemsiyesinden yararlanamaz.

Teknik Araçlarla İzleme ve Genel Soruşturma Yetkisi

Bir başka önemli yöntem olan teknik araçlarla izleme tedbiri, şüpheli veya sanığın kamuya açık alanlardaki faaliyetlerinin ve iş yerinin teknik cihazlarla kaydedilmesini kapsar. Kişinin konutunda uygulanması kesinlikle yasak olan bu işlem, yine yalnızca belirtilen özel suç tipleri için ve başka suretle delil elde edilememesi şartına bağlanmıştır. Özel hayatın gizliliğine yönelik bir müdahale teşkil ettiğinden, elde edilen verilerin sınırları özenle belirlenmiştir. Belirtilen bu özel koruma tedbirlerinin uygulanamadığı senaryolarda ise, Cumhuriyet savcısının genel soruşturma yetkisi devreye girmektedir. Şüphelilerin sosyal medyadaki herkese açık paylaşımları veya sokaklardaki güvenlik kamerası görüntüleri gibi mahremiyet alanı dışında kalan veriler bu yetki dâhilinde toplanabilmektedir. Hukuka uygun şekilde temin edilen bu dijital veriler, adli bilişim metotlarına uygun olarak muhafaza altına alınmakta ve soruşturma dosyasına dâhil edilmektedir.