Makale

Gelişen teknolojiyle birlikte, bilişim sistemlerinin araç olarak kullanılması suretiyle dolandırıcılık suçunun işlenme oranlarında ciddi bir artış yaşanmaktadır. Bir bilişim hukuku avukatı olarak sıklıkla karşılaştığımız bu suç tipi, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 158/1-f maddesinde düzenlenmiş olup, ceza hukuku dogmatiği bakımından oldukça spesifik sonuçlar doğurmaktadır. Suçun işlenişindeki kolaylık ve faillerin anonim kalma çabaları, bu suç tipini basit dolandırıcılıktan ayırmakta ve ceza miktarını artırmaktadır. Bu makalede, söz konusu suçun fail, mağdur veya eylem bağlamındaki genel unsurlarına değinilmeksizin, yalnızca suçun özel görünüş biçimleri olan teşebbüs, iştirak ve içtima müesseseleri ile ceza muhakemesi usulü, mahkemelerin görev alanı ve öngörülen yasal yaptırımlar hukuki bir perspektifle detaylandırılacaktır. Bu teknik konuların doğru analizi, şüpheli, sanık veya müşteki konumunda olan tarafların hukuki süreçlerini doğrudan etkilemektedir.

Bilişim Sistemleriyle Dolandırıcılıkta Suçun Özel Görünüş Biçimleri

Teşebbüs ve İcra Hareketlerinin Sınırı

Dolandırıcılık suçunda netice, haksız yararın elde edilmesi ile birlikte gerçekleştiğinden, yarar sağlanana kadar geçen evrede eylemin kesilmesi halinde teşebbüse elverişli bir durum söz konusu olur. İnternet üzerinde yalnızca sahte bir ilan oluşturulması, kural olarak hazırlık hareketi niteliğindedir. İcra hareketleri, hileli davranışların belirli bir mağdura yöneltilmesiyle başlar. Yargıtay içtihatlarına göre, mağdur parayı failin kontrolündeki banka hesabına gönderdiği anda fail bu para üzerinde tasarruf yetkisine kavuştuğundan suç tamamlanmış sayılır. Paranın kolluk kuvvetleri veya banka tarafından sonradan bloke edilmesi, eylemi teşebbüs aşamasına indirgemez. Ancak, örneğin mağdurun hileyi fark edip EFT işlemini kendi inisiyatifiyle veya banka uyarısıyla iptal etmesi durumunda suç teşebbüs aşamasında kalacaktır.

Suça İştirak, Müşterek Faillik ve Yardım Etme

Bilişim dolandırıcılığında iştirak iradesi ve eylem üzerindeki ortak hakimiyet büyük önem taşır. Yalnızca banka hesabını kullandıran kişi, eylemin detaylarını bilmiyor ve sadece fiilin icrasını kolaylaştırıyorsa yardım eden sıfatıyla sorumlu tutulmalıdır. Buna karşılık, hesabına gelen parayı bizzat çeken, başka hesaplara aktaran ve hileli hareketleri gerçekleştiren kişiyle suç işleme kararını birlikte alan şahıs, eylem üzerinde ortak hakimiyet kurduğundan müşterek fail olarak yargılanır. Ayrıca, eylemin üç veya daha fazla kişi tarafından birlikte işlenmesi durumu, Türk Ceza Kanunu'nun 158/3. maddesi uyarınca cezanın yarı oranında artırılmasını gerektiren, suçun daha ağır cezayı gerektiren özel bir halidir.

İçtima ve Zincirleme Suç Hükümlerinin Uygulanması

Aynı mağdura karşı, farklı zamanlarda aynı suç işleme kararı kapsamında birden fazla haksız menfaat temin edilmesi halinde zincirleme suç hükümleri uygulanır ve ceza belirli bir oranda artırılır. Fakat, tek bir ilan üzerinden mağdurun önce kapora, ardından kargo bedeli veya sigorta masrafı gibi bahanelerle aynı gün veya kısa zaman aralıklarında peyderpey para göndermesi, Yargıtay kararlarında genellikle tek bir bilişim dolandırıcılığı suçu olarak kabul edilmektedir. Zira burada hukuki ilişkinin tekliği ve eylem bütünlüğü mevcuttur. Öte yandan, bir sahte internet sitesi üzerinden birbirinden bağımsız birden fazla mağdurun dolandırılması durumunda, aynı neviden fikri içtima uygulanmaz; mağdur sayısınca ayrı ayrı dolandırıcılık suçunun oluştuğu kabul edilir.

Yaptırım, Görevli Mahkeme ve Ceza Muhakemesi Usulü

Nitelikli dolandırıcılık eylemleri, ceza adaleti sistemi içerisinde son derece ağır yaptırımlara tabi tutulmaktadır. Yargılama sürecinde görevli ve yetkili mahkemenin tespiti ile yasal sürelerin takibi, bir bilişim hukuku avukatı tarafından titizlikle yürütülmesi gereken aşamalardır. Failin tespiti, dijital delillerin toplanması ve değerlendirilmesi usul hukuku kurallarına sıkı sıkıya bağlıdır. Bilişim sistemlerinin sağladığı imkanlar nedeniyle zararın boyutları çok yüksek rakamlara ulaşabildiğinden, yasa koyucu bu suç tipini basit dolandırıcılıktan ayırarak özel muhakeme usulleri ve ciddi yaptırım sınırları belirlemiştir. Bu kapsamda, özellikle sanıkların alabileceği hürriyeti bağlayıcı cezalar ve mahkemelerin adli para cezası hesaplama yöntemlerine ilişkin usul ve yaptırım özellikleri ile zamanaşımı süreleri aşağıda özetlenmiştir:

• Öngörülen Hapis ve Adli Para Cezası: Suçun 158/1-f maddesi kapsamındaki bu nitelikli halinde, alt sınır dört yıldan başlamak üzere on yıla kadar hapis cezası öngörülmektedir. Hükmedilecek adli para cezası, suçtan elde edilen menfaatin iki katından az olamaz.
• Görevli ve Yetkili Mahkeme: Bilişim sistemlerinin araç olarak kullanılması suretiyle işlenen dolandırıcılık suçlarında soruşturma ve kovuşturma işlemleri, 5235 sayılı Kanun gereğince ağır ceza mahkemesinin görev alanına girer. 7331 sayılı yasayla yapılan değişiklik sonrası, suçun işlendiği yerin yanı sıra mağdurun yerleşim yeri mahkemesi de yetkili kılınmıştır.
• Uzlaştırma ve Şikayet Durumu: Eylem kural olarak şikayete tabi değildir ve uzlaştırma kapsamı dışındadır. Re'sen soruşturulur. Yalnızca mağdurun kanunda sayılan belirli yakın akrabalardan olması durumunda şikayet şartı ve uzlaştırma hükümleri gündeme gelebilir.
• Dava Zamanaşımı Süresi: Suçun ceza üst sınırı on yıl olduğundan, asli dava zamanaşımı süresi on beş yıldır; zamanaşımını kesen nedenlerin varlığı halinde bu süre yirmi iki buçuk yıla kadar uzayabilmektedir.