Anayasa Mahkemesi Hasan Hüseyin Koşar Kararı 2019/1267 B.

Bu karar, terör örgütü üyeliği suçlamasıyla yürütülen ceza yargılamalarında derece mahkemelerinin dayanacağı delilleri nasıl değerlendirmesi gerektiği ve gerekçelendirme yükümlülüğü bakımından büyük bir hukuki önem taşımaktadır. Anayasa Mahkemesi, sanığın banka hesap hareketleri, sendika üyeliği ve aleyhindeki tanık beyanları gibi delillerin klişe ve şablon ifadelerle değil, somut olayın özelliklerine göre detaylı ve bireyselleştirilmiş bir şekilde irdelenmesi gerektiğini ortaya koymuştur. Özellikle belli bir bankadaki hesap hareketlerinin mutat olup olmadığı hususunun, işlemlerin talimat öncesi ve sonrası durumuyla birlikte uzman bilirkişi raporlarıyla aydınlatılmadan verilen mahkûmiyet kararlarının, sanığın gerekçeli karar hakkını doğrudan zedelediği açıkça ifade edilmiştir.

Benzer davalardaki emsal etkisi açısından bu karar, mahkemelerin sanıkların davanın sonucunu değiştirebilecek nitelikteki esaslı savunmalarını yanıtsız bırakmaması gerektiğini kesin bir dille hatırlatmaktadır. Sadece bir bankaya para yatırma veya yasal olarak faaliyette bulunan bir sendikaya üye olma gibi eylemlerin, kişinin örgüt liderinin talimatıyla ve örgüte yardım kastıyla hareket ettiğini şüpheye yer bırakmayacak şekilde ispatlaması zorunluluğu vurgulanmıştır. Uygulamada, eksik araştırmaya veya varsayımlara dayalı hüküm kurulmasının önüne geçilmesi ve sanıkların olayların kendi versiyonunu anlatma haklarına riayet edilmesi bakımından bu içtihat bağlayıcı bir hukuki rehber niteliğindedir.

UYUŞMAZLIĞIN KONUSU

Başvurucu, Kırklareli'de öğretmen olarak görev yapmaktayken FETÖ/PDY soruşturmaları kapsamında meslekten ihraç edilmiş ve hakkında silahlı terör örgütüne üye olma suçlamasıyla kamu davası açılmıştır. İddia makamı; başvurucunun Bank Asya'da hesap hareketlerinin bulunmasını, örgütle bağlantılı olduğu değerlendirilerek kapatılan Aktif Eğitim-Sen ve Istranca Derneği gibi kuruluşlara üye olmasını, sosyal medya paylaşımlarını ve aleyhindeki bir tanık beyanını suçlamaya temel dayanak göstermiştir. Başvurucu ise yargılama aşamasında banka işlemlerinin tamamen günlük ve rutin işlemler olduğunu, kredi çekme veya örgütsel destek sağlama amacı taşımadığını, üye olduğu dernek ve sendikanın yasal çerçevede faaliyet gösteren kuruluşlar olduğunu, aleyhteki tanığın ifadelerinin ise hem gerçeği yansıtmadığını hem de suçlamalara konu dönemden çok öncesine ait olduğunu belirterek iddiaları reddetmiştir. Ancak yerel mahkeme bu savunmaları yeterince irdelemeden ve karşılamadan mahkûmiyet kararı vermiş, kanun yollarından da sonuç alınamaması üzerine başvurucu, haklı itirazlarının gerekçesiz bırakıldığını belirterek Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunmuştur.

HUKUKİ BİLGİ VE TEMEL KURALLAR

Anayasa Mahkemesi uyuşmazlığı incelerken, temel olarak Türkiye Cumhuriyeti Anayasası m. 36 kapsamında güvence altına alınan adil yargılanma hakkı ve bu hakkın en önemli unsurlarından biri olan gerekçeli karar hakkı çerçevesinde hareket etmiştir. Gerekçeli karar hakkı, mahkemelerin uyuşmazlığın temel maddi ve hukuki sorunlarını, davanın sonucunu değiştirebilecek nitelikteki esaslı iddia ve itirazları ilgili ve yeterli bir biçimde delillerle ilişkilendirerek yanıtlamasını zorunlu kılar. Uyuşmazlığın özüyle ilgisi olmayan değerlendirmeler veya eksik incelemeyle oluşturulan gerekçeler bu hakkın ihlali sonucunu doğurur.

Ceza yargılamasında mahkûmiyet hükmü kurulurken dayanılan delillerin niteliği ve incelenme biçimi hayati öneme sahiptir. Yargıtayın yerleşik içtihatlarına göre, Bank Asya'da gerçekleştirilen mutat bankacılık işlemleri tek başına örgütsel faaliyet kapsamında değerlendirilemez. Örgüt üyeliği suçunun sübutu için, kişinin örgüt liderinin talimatı üzerine ve örgütün amacına hizmet edecek şekilde hareket ettiğinin şüpheye yer bırakmayacak biçimde kanıtlanması gerekir. Bu tespiti yapabilmek için, sanığın hesap açılış bilgileri, aylık bakiye gelişimi ve tüm hesap hareketleri uzman bilirkişi marifetiyle incelenmeli; işlemlerin talimat öncesi ve sonrası durumu kıyaslanmalıdır.

Bunun yanı sıra, yasal olarak kurulan dernek veya sendikalara üyelik durumunun, salt sempati ve iltisak boyutunu aşarak 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 314 kapsamında örgüte yardım etme kastıyla yapılıp yapılmadığının somut delillerle ortaya konulması gerekmektedir. Sohbet adı altındaki toplantılara katılım gibi eylemlerin de cezalandırmaya dayanak yapılabilmesi için bu toplantıların örgütsel özellik taşıdığının net bir şekilde belirlenmesi ceza hukukunun temel kurallarındandır.

SOMUT OLAYA İLİŞKİN TESPİTLER

Somut olayda ilk derece mahkemesi, başvurucunun silahlı terör örgütü üyeliği suçundan mahkûmiyetine karar verirken Bank Asya hesap hareketlerini, sendika ve dernek üyeliklerini ile aleyhte beyanda bulunan bir tanığın ifadelerini esas almıştır. Ancak Anayasa Mahkemesi tarafından yapılan incelemede, yerel mahkemenin söz konusu delilleri yeterince tartışmadığı ve başvurucunun davanın sonucunu değiştirebilecek nitelikteki esaslı itirazlarını tamamen yanıtsız bıraktığı tespit edilmiştir.

Başvurucu; hesap hareketlerinin hırsızlık endişesiyle parasını bankada tutmasından kaynaklanan rutin işlemler olduğunu, dernek ve sendika üyeliklerinde örgütsel hiçbir kastı bulunmadığını özenle savunmuştur. Mahkeme kararında ise başvurucunun hesabının hangi tarihte açıldığına, bankacılık işlemlerinin örgüt liderinin talimatı öncesindeki niteliği ve hacmine, talimattan sonraki kullanıma dair hiçbir detaylı inceleme yapılmamıştır. Söz konusu bankacılık işlemlerinin neden mutat kabul edilemeyeceği ve olağan dışı bir hesap hareketliliği niteliğinde olduğu konusunda bilirkişi raporuyla aydınlatıcı bir tespit yapılmamış, sadece soyut ve genel ifadelerle mevduat artışına gidildiği belirtilerek hüküm kurulmuştur.

Bunun yanı sıra, başvurucunun sendika ve dernek üyeliğinin sempati boyutunu aşıp örgüte yardım etme kastıyla hareket edilip edilmediğini somutlaştıran bir hukuki değerlendirme de kararda yer almamıştır. Başvurucunun, aleyhindeki tanık beyanlarının 17/25 Aralık sürecinden önceki tarihlere ilişkin olduğuna dair ileri sürdüğü son derece önemli savunması da mahkeme tarafından tamamen görmezden gelinmiştir. Anayasa Mahkemesi, sanığın savunma argümanlarının ciddiyetle ele alınması ve şayet reddediliyorsa bunun makul sebeplerinin kararda gösterilmesi zorunluluğunun yerine getirilmediğini belirlemiştir.

Sonuç olarak Anayasa Mahkemesi Birinci Bölümü, adil yargılanma hakkı kapsamındaki gerekçeli karar hakkının ihlal edildiği yönünde karar vermiştir.