Karar Bülteni

KARARIN KÜNYESİ

• İfade özgürlüğü ve itibar hakkı adil dengelenmelidir.
• Kamusal kişilerin eleştiriye tahammül sınırı daha geniştir.
• Eski olaylara dayalı tahkir edici sözler korunmaz.

Bu karar, sosyal medya üzerinden yapılan eleştirilerin ifade özgürlüğü ve kişisel itibarın korunması bağlamındaki sınırlarını çok net bir şekilde çizmektedir. Anayasa Mahkemesi, geçmişte yaşanmış ve hukuki süreci tamamen sonlanmış olaylara atıf yapılarak kişilere yönelik onur kırıcı, tahkir edici veya küçük düşürücü ifadeler kullanılmasının ifade özgürlüğü şemsiyesi altında sınırsızca korunamayacağını açıkça belirtmiştir. Gazetecilik faaliyeti yürütülürken dahi, kamuoyuna mal olmuş siyasi figürlere veya tanınmış kişilere yöneltilen eleştirilerin belli bir hukuki sınırı olduğu ve aradan çok uzun zaman geçtikten sonra geçmişteki mahkûmiyetlerin salt hakaret kastıyla gündeme getirilmesinin hukuka aykırı olduğu bilhassa vurgulanmıştır.

Emsal niteliğindeki bu temel değerlendirme, uygulamada gazeteciler, yayıncılar ve sosyal medya kullanıcıları açısından son derece önemli bir referans kaynağı niteliğindedir. Kişilerin geçmişte aldıkları adli cezalar veya karıştıkları hukuki olaylar üzerinden aradan yıllar geçtikten sonra ağır ithamlara ve "hortumcu" gibi doğrudan tahkir edici sıfatlara maruz bırakılması, şeref ve itibar hakkının doğrudan ihlali olarak kabul edilmektedir.

Karar, benzer hakaret ve tazminat davalarında ilk derece mahkemelerinin ifade özgürlüğü ile bireylerin itibar hakkı arasında hassasiyetle kurması gereken adil dengenin hukuki önemini bir kez daha gözler önüne sermektedir. Hakaret suçlamalarında, sadece muhatabın geçmişteki durumu değil, söz konusu ifadelerin kullanıldığı zaman aralığı, toplumsal gereklilik ve bağlam da belirleyici bir hukuki kriter olarak mahkemelerce dikkate alınmalıdır. Böylelikle bir yandan basın özgürlüğü ve ifade hürriyeti demokratik toplum kuralları çerçevesinde savunulurken, diğer yandan bireylerin onur, şeref ve haysiyetlerinin de aynı derecede güvence altına alınarak korunması gerektiği kesin bir içtihat hâline getirilmiştir.

UYUŞMAZLIĞIN KONUSU

Bursa ilinde yerel bir gazetede uzun yıllardır gazetecilik faaliyetini yürüten başvurucu Nezir Asaroğlu, kendisine ait herkese açık sosyal medya hesabı üzerinden geçmiş dönemlerde devlet bakanlığı yapmış ve bir bankanın sahibi olan C.Ç. Hakkında muhtelif paylaşımlarda bulunmuştur. Başvurucu, C.Ç.'nin fotoğrafını da metne eklediği paylaşımında müştekiyi açıkça "banka hortumcusu" olarak nitelendirmiş ve yirmi yıl önce hileli yollarla devleti dolandırdığına, şu an ise paravan şirketlerle vergi kaçırdığına yönelik ağır ifadeler kullanmıştır.

Gerçekleştirilen bu paylaşımlar üzerine C.Ç., onur ve saygınlığına açıkça hakaret edildiği gerekçesiyle başvurucu hakkında adli makamlara şikâyetçi olmuştur. Yapılan ceza yargılaması sonucunda görevli ilk derece mahkemesi, söz konusu paylaşımların içeriği itibarıyla hakaret suçunun yasal unsurlarını oluşturduğuna kanaat getirerek başvurucuyu 1.620 TL adli para cezasına mahkûm etmiştir. Başvurucu sanık ise, yargılama sürecinde yaptığı paylaşımların gazetecilik mesleği faaliyeti kapsamında kamuoyunu bilgilendirme amacı taşıyan eleştirel bir değerlendirme olduğunu, müştekinin geçmişte Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu tarafından el konulan ve yasal süreç geçiren bir bankanın eski sahibi olmasından dolayı kullandığı ifadelerin gerçek bir temele dayandığını savunmuştur. Bu gerekçelerle, yerel mahkeme tarafından verilen mahkûmiyet cezasının anayasal ifade özgürlüğünü ve adil yargılanma hakkını açıkça ihlal ettiğini ileri sürerek nihai çare olarak Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunmuştur.

HUKUKİ BİLGİ VE TEMEL KURALLAR

Anayasa Mahkemesi, önüne gelen bu uyuşmazlığı incelerken temel hak ve özgürlüklerin birbiriyle çatıştığı istisnai durumlarda izlenmesi gereken anayasal ilkeleri eksiksiz olarak esas almıştır. Bu kapsamda, Anayasa'nın 26. maddesinde güvence altına alınan ifade özgürlüğü ile Anayasa'nın 28. maddesinde düzenlenen basın özgürlüğü ilkeleri çerçevesinde detaylı bir hukuki değerlendirme yapılmıştır. İfade özgürlüğüne yönelik gerçekleştirilen kamu müdahalesinin kanuniliği bağlamında, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.125 hükmünde yer alan hakaret suçu temel yasal dayanak olarak ele alınmıştır.

Yüksek Mahkeme, temel haklardan olan ifade özgürlüğüne yapılan herhangi bir müdahalenin demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun kabul edilebilmesi için mutlak surette zorunlu bir toplumsal ihtiyacı karşılaması ve uygulanan yaptırımın ölçülü olması gerektiğini yerleşik içtihat prensipleri doğrultusunda önemle vurgulamıştır. Temel anayasal kural olarak, yargılama yapan mahkemelerin, taraflardan birinin ifade özgürlüğünü kullanma hakkı ile diğerinin şeref ve itibarının korunması hakkı arasında son derece adil ve hassas bir denge kurması zorunludur.

Çatışan anayasal haklar arasında bu hassas denge kurulurken; ifadeleri kullanan kişinin mesleki kimliği, hedef alınan kişinin toplumdaki tanınırlık düzeyi, söz konusu ifadelerin kamu yararına veya toplumsal bir tartışmaya katkı sağlayıp sağlamadığı ve yöneltilen söylemlerin nesnel bir maddi vakıaya mı yoksa tamamen kişisel bir değer yargısına mı dayandığı gibi temel hukuki kriterler dikkate alınmaktadır. Kamuoyuna mal olmuş siyasilerin ve tanınmış iş insanlarının kendilerine yöneltilen eleştiriye tahammül sınırının, sıradan vatandaşlara kıyasla çok daha geniş olduğu hem akademik doktrinde hem de yargısal içtihatlarda kabul edilmektedir. Bununla birlikte, ne kadar geniş yorumlanırsa yorumlansın ifade özgürlüğünün, kişilerin onur, şeref ve haysiyetini zedeleyici, doğrudan aşağılayıcı boyuta ulaşmaması gerekmektedir. Mahkemelerin bu hukuki değerlendirmeyi yaparken, sarf edilen ifadeleri kullanıldığı bağlamından kesinlikle koparmadan, olayın bütünlüğü içinde incelemesi adil yargılamanın esasıdır.

SOMUT OLAYA İLİŞKİN TESPİTLER

Anayasa Mahkemesi, somut uyuşmazlıkta başvurucunun sosyal medya platformu üzerinden kamuya açık şekilde yaptığı paylaşımların içeriğini, zamanlamasını ve hedefini olayın tüm özelliklerine göre derinlemesine incelemiştir. Olayın odağında yer alan müşteki C.Ç.'nin, geçmiş yıllarda milletvekilliği ve devlet bakanlığı yapmış, ayrıca sahibi olduğu özel bankaya 1999 yılında Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu tarafından el konulmuş ve yargılama neticesinde nitelikli dolandırıcılık suçundan mahkûm olmuş kamusal bir figür olduğu sabittir. Bu yönüyle bakıldığında, başvurucunun kullandığı ağır ifadelerin dayandığı tarihsel bir maddi gerçeklik bulunduğu açıktır.

Bununla birlikte Mahkeme, söz konusu bankaya el konulması olayının ve devamındaki hukuki sürecin üzerinden oldukça uzun bir zaman geçtiğine bilhassa dikkat çekmiştir. Yıllar önce gerçekleşmiş, toplum nezdinde güncelliğini yitirmiş ve hukuki sonuçları tamamen tamamlanmış olaylara dayanılarak, aradan geçen uzun zamana rağmen kişilere "hortumcu" gibi doğrudan onur kırıcı ve tahkir edici ifadelerle saldırılmasının ifade özgürlüğünün koruma alanını aştığı tespit edilmiştir. Geçmişteki bir adli mahkûmiyetin veya yasal ceza sürecinin, kişinin hayatı boyunca her fırsatta hakaret kastıyla araçsallaştırılmasının, muhatabın şeref ve itibar hakkına yönelik ağır ve haksız bir saldırı oluşturacağı hukuken değerlendirilmiştir.

Yerel ilk derece mahkemesinin yürütmüş olduğu yargılama sürecinde tarafların karşılıklı iddia ve savunmalarını titizlikle incelediği, başvurucunun gazeteci kimliğinden doğan ifade özgürlüğü ile müştekinin Anayasa ile korunan şeref ve itibarının korunması hakkı arasında adil ve hukuka uygun bir denge kurduğu görülmüştür. Yapılan bu anayasal dengeleme sonucunda başvurucuya takdir edilen adli para cezasının demokratik toplum düzeninin gereklerine aykırılık teşkil etmediği, uygulanan yaptırımın işlenen eylemle orantılı olduğu ve haksız bir müdahale niteliği taşımadığı kanaatine varılmıştır. İlk derece mahkemesinin kararında keyfiliğe rastlanmamış ve gerekçeler yeterli bulunmuştur.

Sonuç olarak Anayasa Mahkemesi İkinci Bölümü, ifade özgürlüğünün ihlal edilmediği yönünde karar vermiştir.