Anayasa Mahkemesi Meryem Karakuş Kararı 2022/41736 B.

Bu karar, ceza yargılamalarında sanığın mahkemeye erişim hakkının korunması ve tebligat usullerinin katı bir şekilde uygulanması bakımından büyük bir hukuki öneme sahiptir. Anayasa Mahkemesi, ceza davalarında istinaf veya temyiz kanun yolu başvurularına ilişkin nihai kararların yalnızca sanığın avukatına (müdafiye) tebliğ edilmesinin, kanuni düzenlemelere açıkça aykırı olduğuna hükmetmiştir. Özellikle müdafinin davadan çekildiği durumlarda, kararın bizzat sanığa tebliğ edilmemesi, yasal başvuru sürelerinin kaçırılmasına ve nihayetinde kişinin hak arama hürriyetinin geri dönülemez şekilde engellenmesine yol açmaktadır.

Benzer davalar açısından bu kararın emsal etkisi oldukça güçlüdür. Yargıtay ve bölge adliye mahkemelerinin tebligat usullerini uygularken, müdafi ile temsil edilen sanıklara yönelik tebligat işlemlerinde hukuki kuralları ve bu hükümlerin anayasal haklarla olan ilişkisini daha titiz değerlendirmeleri gerekecektir. Bu içtihat, avukatın dosyadan istifa etmesi gibi durumlarda, asıl hak sahibi olan sanığın kanun yollarına başvurma hakkının korunması için mahkemelere pozitif bir yükümlülük yüklemektedir. Uygulamada, tebligat eksiklikleri nedeniyle reddedilen temyiz veya istinaf taleplerinin yeniden gözden geçirilmesine zemin hazırlayacak güçlü bir dayanak oluşturmaktadır.

UYUŞMAZLIĞIN KONUSU

Meryem Karakuş, silahlı terör örgütüne üye olma suçlamasıyla yargılandığı davada dokuz yıl dokuz ay hapis cezasına çarptırılmıştır. Kendisi bu karara karşı bizzat istinaf başvurusunda bulunmuştur. Ancak istinaf mahkemesi bu başvuruyu esastan reddetmiş ve ret kararını yalnızca Meryem Karakuş'un avukatına tebliğ etmiştir.

Kararın tebliğ edilmesinin ardından avukat, davadan çekildiğini bildirmiştir. Avukatın çekilme dilekçesi Meryem Karakuş'a tebliğ edilmiş ancak istinaf mahkemesinin gerekçeli kararı kendisine gönderilmemiştir. Durumu öğrenen başvurucu, temyiz başvurusunda bulunmuş fakat Yargıtay, yasal sürenin avukata yapılan tebligat ile başladığını ve sürenin çoktan dolduğunu belirterek temyiz talebini usulden reddetmiştir. Başvurucu, kararın kendisine tebliğ edilmemesi nedeniyle temyiz süresini kaçırdığını ve bu durumun mahkemeye erişim hakkını elinden aldığını belirterek Anayasa Mahkemesine başvurmuştur.

HUKUKİ BİLGİ VE TEMEL KURALLAR

Anayasa Mahkemesi bu uyuşmazlığı, Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma hakkı kapsamındaki mahkemeye erişim hakkı çerçevesinde derinlemesine incelemiştir. Mahkemeye erişim hakkı, bir uyuşmazlığı mahkeme önüne taşıyabilmek ve yargı makamlarından hukuki sorunun etkili bir şekilde karara bağlanmasını isteyebilmek anlamına gelir. Bireyin mahkemeye başvurmasını fiilen veya hukuken engelleyen, mevcut başvuru yollarını anlamsız kılan her türlü orantısız şekilci müdahale bu hakkın ihlali sonucunu doğurur.

Karara konu temel hukuki kural, 7201 sayılı Tebligat Kanunu m.11 düzenlemesidir. İlgili kanun maddesi ve bu maddede 3220 sayılı Kanun ile yapılan köklü değişikliğin gerekçesi dikkate alındığında, ceza davalarında istinaf ve temyiz kanun yolu başvurularına ilişkin kararların yalnızca müdafiye tebliğ edilmesiyle yetinilemeyeceği açıkça ortaya konulmuştur. Kanun koyucu, sanığın özgürlüğünü doğrudan bağlayan ve hürriyeti bağlayıcı yaptırımlar içeren ceza davalarında, nihai kararların bizzat sanığa bildirilmesini hak arama özgürlüğünün temel bir gereği olarak kurgulamıştır. Bu nedenle, vekil ile takip edilen işlerde dahi asilin karardan haberdar edilmesi kritik bir güvencedir.

Yerleşik içtihat prensipleri uyarınca, açık kanuni düzenlemelere ve kanunun lafzı ile koruduğu amaca rağmen, tebligatın sadece avukata yapılması ve kanun yolu süresinin bu tarihten itibaren başlatılması, mahkemeye erişim hakkına yönelik yasal dayanağı bulunmayan ağır bir müdahale teşkil eder. Bireyin, avukatının istifası, dosyadan çekilmesi gibi kendi iradesi dışındaki usuli süreçler nedeniyle kanun yollarına erişiminin kalıcı olarak engellenmesi, hakkaniyete uygun yargılanma ilkesiyle kesinlikle bağdaşmaz ve adil yargılanma güvencelerini onarılamaz biçimde zedeler.

SOMUT OLAYA İLİŞKİN TESPİTLER

Anayasa Mahkemesi, somut olayda başvurucunun istinaf kanun yoluna bizzat başvurmuş olmasına rağmen, istinaf dairesinin ret kararının sadece müdafiye tebliğ edilmesini hak arama hürriyetine yönelik haksız bir müdahale olarak değerlendirmiştir. İstinaf dairesinin, davanın esasına ve kişinin hürriyetine doğrudan etki eden gerekçeli kararını bizzat başvurucuya ulaştırmadığı açıkça tespit edilmiştir.

Olayın gelişiminde, kararın avukata tebliğ edilmesinin hemen ardından avukatın dosyadan çekildiği görülmektedir. Avukatın dosyadan çekildiğine dair dilekçe başvurucuya tebliğ edilmiş olsa da, bu tebligat zarfının içerisine istinaf mahkemesinin ret kararı eklenmemiştir. Bu durum, başvurucunun kendisi aleyhine verilen ve temyiz süresini başlatan karardan yasal ve fiili olarak haberdar olmasını tamamen imkansız hale getirmiştir. Başvurucu ancak kendi çabasıyla durumu öğrendikten sonra temyiz kanun yoluna başvurmuş, fakat Yargıtay 3. Ceza Dairesi, sürenin avukata yapılan tebligat ile başladığını varsayarak temyiz talebini süre aşımından dolayı usulden reddetmiştir.

Anayasa Mahkemesi, ceza davalarında uygulanan yasal düzenlemelerin ve kanun gerekçelerinin oldukça açık olduğuna dikkat çekmiştir. İstinaf ve temyiz kararlarının bizzat sanığa tebliğ edilmesi gerektiği yasal bir zorunlulukken, kararın yalnızca müdafiye tebliğ edilmesi kanuni bir dayanağa sahip değildir. Başvurucunun kendi kusuru veya ihmali olmaksızın, salt idari ve usuli bir eksiklik yüzünden en temel kanun yollarına erişiminin engellenmesi, ölçüsüz ve orantısız bir müdahale olarak değerlendirilmiştir. Yargıtay tarafından bu şekilde katı uygulanan şekilci yorum, mahkemeye erişim hakkının özünü telafisi güç bir biçimde zedelemiştir.

Sonuç olarak Anayasa Mahkemesi, başvurucunun Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma hakkı kapsamındaki mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiği yönünde karar vermiştir.