Makale

Yükseköğretim kurumlarında görev yapan öğretim elemanları, kariyerleri boyunca çeşitli zorluklarla karşılaşabilmektedir. Bu zorlukların başında, akademik çalışma ortamında karşılaşılan ısrarlı ve hedefli kötü muamele biçimi olan mobbing eylemleri gelmektedir. Üniversitelerde mobbing, yalnızca bireyler arası basit çatışmalar değil, hiyerarşik gücün kötüye kullanılması yoluyla sistematik olarak gerçekleştirilen eylemler bütününü ifade eder. Akademisyenlerin araştırma yapma, ders verme ve bilimsel bilgi üretme gibi temel görevlerini yerine getirirken maruz kaldıkları bu eylemler, akademik mobbing ve idari mobbing olmak üzere iki temel kategoriye ayrılmaktadır. Bu ayrım, eylemin niteliğine ve uygulayan kişinin sahip olduğu yönetsel veya akademik yetkiye göre şekillenmektedir. Özellikle dekan, bölüm başkanı veya enstitü müdürü gibi yönetsel görevleri bulunan kişilerin veya daha üst akademik unvanlara sahip akademisyenlerin yetkilerini bir baskı aracı olarak kullanması, üniversitelerdeki mobbing eylemlerinin temelini oluşturmaktadır. Bu makalede, yükseköğretim kurumlarında sıkça rastlanan ve akademisyenlerin çalışma alanlarını daraltan söz konusu idari ve akademik mobbing eylemleri detaylı olarak incelenecektir.

Üniversitelerde Akademik Mobbing Eylemleri

Akademik mobbing, genellikle üst unvanlı akademisyenlerin veya yöneticilerin, daha alt unvanlı meslektaşlarının akademik faaliyetlerini kısıtlamaya yönelik eylemlerini kapsar. En belirgin örneklerinden biri, araştırmacının akademik çalışmalarını sürdürebilmesi için elzem olan gerekli ekipmana erişiminin engellenmesi veya laboratuvar imkanlarından mahrum bırakılmasıdır. Çalışmalarda elde edilen bulgulara göre, akademik ilerlemeyi sekteye uğratmak amacıyla cihazların kullanımının kısıtlanması ve akademisyenin pasivize edilmesi, yaygın bir mobbing türüdür. Araştırmacının bilimsel üretim sürecinden dışlanması, yalnızca bireyin kariyerini durdurmakla kalmaz, aynı zamanda kurumun bilimsel kapasitesine de zarar verir. Ayrıca, akademik unvanların bir tahakküm aracına dönüştürülmesiyle, alt unvanlardaki akademisyenlerin uzmanlıklarının göz ardı edilmesi ve karar alma süreçlerine katılımlarının engellenmesi de sıklıkla karşılaşılan akademik dışlama eylemleri arasında yer almaktadır.

İdari Kademelerin Uyguladığı Yönetimsel Mobbing Eylemleri

Üniversitelerdeki hiyerarşik yapılanma, kimi zaman yönetsel mobbing eylemleri için zemin hazırlayabilmektedir. Yöneticilik görevini üstlenen akademisyenlerin, sahip oldukları idari yetkileri asıl amaçları dışında, kişisel husumetler veya güç gösterisi amacıyla kullanması bu kapsamda değerlendirilir. Örneğin, akademik personelin jüri, kongre veya diğer akademik görevler için talep ettiği yasal izinlerin keyfi olarak reddedilmesi, idari mobbingin somut bir görünümüdür. Bunun yanı sıra, mesai saatleri içindeki olağan iletişim kopuklukları bahane edilerek, akademisyen hakkında kötü niyetli olarak haksız disiplin soruşturması açılması veya tehditvari idari süreçler işletilmesi sıkça rastlanan eylemlerdir. Yöneticiler tarafından kişisel nüfuzun, akademik birimin veya bireylerin çalışma alanlarını kısıtlamak amacıyla kullanılması, akademisyenlerin kurumsal işleyişlerini zedeleyen başlıca idari baskı mekanizmalarındandır.

Görev Dışı İşlerin Yaptırılması ve Akademik Angarya

Akademik ve idari mobbingin kesişim noktasında yer alan bir diğer önemli eylem türü ise, akademisyenlere görev tanımı dışında kalan işlerin dayatılması ve angarya eylemleridir. Özellikle araştırma görevlisi ve doktor öğretim üyesi gibi daha alt kademelerde yer alan akademisyenlerin, üst unvanlı kişiler tarafından akademik içerikli olmayan evrak işlerine ve idari yüklere maruz bırakılması oldukça yaygın bir durumdur. Bölüm içi ders dağılımlarında eşitlikçi davranılmaması, kimsenin tercih etmediği veya çok fazla idari yük getiren derslerin, sırf unvan hiyerarşisi kullanılarak belirli kişilere zorla verilmesi akademik angarya kapsamındadır. Aynı şekilde, tatil dönemlerinde dahi aşırı evrak ve dilekçe işleriyle meşgul edilerek asıl araştırma görevlerinden alıkonulmak, öğretim elemanlarının akademik üretkenliğini sabote eden sistematik mobbing eylemleri olarak karşımıza çıkmaktadır.