Makale

Günümüzde dijitalleşmenin ve elektronik ticaretin hızla yaygınlaşması, ödeme sistemlerinin temelini oluşturan banka ve kredi kartlarına yönelik hukuka aykırı eylemlerde ciddi bir artışa neden olmuştur. Kanun koyucu, bu yeni nesil suç tipleriyle etkin bir şekilde mücadele etmek amacıyla Türk Ceza Kanunu (TCK) madde 245 hükmünü ihdas etmiştir. İlgili maddenin üçüncü fıkrasında yer alan düzenleme, sahte oluşturulan veya üzerinde sahtecilik yapılan bir banka veya kredi kartını kullanmak suretiyle kendisine veya başkasına yarar sağlama fiilini bağımsız bir suç tipi olarak cezalandırmaktadır. Bu suç, yalnızca bireylerin malvarlığı değerlerini korumakla kalmayıp, aynı zamanda bankacılık sistemine ve ticari hayattaki ödeme araçlarına duyulan kamu güvenini de teminat altına almayı hedeflemektedir. Bu makalemizde, anılan fıkrada yer alan sahte kartın kullanılması suçunun maddi ve manevi unsurları ile bu suç tipi etrafında şekillenen ceza muhakemesi süreci hukuki bir perspektifle detaylı biçimde analiz edilecektir.

Suçun Maddi ve Manevi Unsurları

TCK m. 245/3'te düzenlenen suçun maddi konusunu, sahte oluşturulan veya üzerinde sahtecilik yapılan banka veya kredi kartı oluşturmaktadır. Bilişim sistemlerinin araç olarak kullanılmasıyla ortaya çıkan bu tamamen hayal ürünü veya tahrif edilmiş kartların menfaat elde etme amacıyla tedavüle sokulması eylemin temelini teşkil eder. Suçun faili herkes olabilirken, eylemin mağduru kural olarak kartı çıkaran banka veya finans kurumudur. Suçun tamamlanabilmesi için failin, söz konusu sahte kartı bizzat kullanması veya bir başkasına kullandırtması suretiyle kendisine veya üçüncü bir kişiye ekonomik bir yarar sağlaması zorunludur. Menfaat elde edilmeden yalnızca kartın kullanılmış olması, suçun oluşması için yeterli değildir. Manevi unsur açısından ise bu suç ancak genel kast ile işlenebilir; failin kullandığı kartın sahte olduğunu bilmesi ve haksız yarar elde etmeyi istemesi gerekmektedir. İhmali hareketle işlenmesi mümkün olmayan bu fiil, tipik bir neticeli suç niteliği taşımaktadır.

Teşebbüs, İştirak ve İçtima Kuralları

Neticeli bir suç olan sahte kart kullanma suçu, teşebbüse elverişlidir. Failin sahte kartı kullanma yönünde doğrudan doğruya icra hareketlerine başlamasına rağmen, örneğin ATM'nin arıza vermesi, şifrenin yanlış girilmesi veya POS cihazının onay vermemesi gibi elinde olmayan nedenlerle haksız yarar elde edememesi durumunda eylem teşebbüs aşamasında kalmaktadır. İştirak kuralları bağlamında, suça katılan kişiler sağladıkları nedensel katkının niteliğine göre müşterek fail, azmettiren veya yardım eden olarak sorumlu tutulurlar. İçtima yönünden bakıldığında ise, failin aynı bankaya ait birden fazla sahte kartla yahut aynı kartla değişik zamanlarda birden fazla kez haksız yarar sağlaması durumunda zincirleme suç hükümleri uygulanır ve verilecek cezada artırıma gidilir. Ayrıca madde metninde yer alan "fiil daha ağır cezayı gerektiren başka bir suç oluşturmadığı takdirde" şeklindeki ifade, bu suçun tali norm niteliğinde olduğunu, fiilin daha ağır cezayı gerektiren farklı bir suç tipine de vücut vermesi halinde en ağır cezayı öngören maddenin uygulanacağını göstermektedir.

Yaptırım ve Hukuki İndirim Nedenlerinin Geçerliliği

TCK m. 245/3 uyarınca, sahte kart kullanarak menfaat temin eden fail hakkında dört yıldan sekiz yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezası öngörülmüştür. Kanun metninde hapis ve adli para cezası "ve" bağlacı ile kümülatif olarak düzenlendiğinden, hakimin her iki yaptırıma birden hükmetmesi zorunludur. Burada dikkat edilmesi gereken en kritik hususlardan biri, etkin pişmanlık ve şahsi cezasızlık sebeplerinin uygulanabilirliği meselesidir. Mevzuatımızdaki düzenlemeler ışığında, kanun koyucu akrabalık ilişkilerine dayanan şahsi cezasızlık sebeplerini ve zararın giderilmesi esasına dayanan etkin pişmanlık hükümlerini bu fıkrada yer alan eylem için öngörmemiştir. Dolayısıyla, fail yargılama sürecinde mağdur kurumun zararını tamamen karşılasa veya mağdur ile fail arasında akrabalık ilişkisi bulunsa dahi, suçun niteliği gereği etkin pişmanlık indiriminden veya cezasızlık sebeplerinden yararlanamayacaktır.

Soruşturma ve Kovuşturma Usulü

Sahte banka veya kredi kartının kullanılması suçunun takibi şikâyete bağlı değildir. Bu nedenle, suç şüphesinin öğrenilmesiyle birlikte Cumhuriyet savcısı tarafından resen soruşturma başlatılır ve tarafların sonradan uzlaşması ya da şikâyetten vazgeçmesi davanın düşmesine sebebiyet vermez. Muhakeme sürecine dair temel usul kuralları şu şekilde özetlenebilir:

• Soruşturma Usulü: Şikayet aranmaksızın resen yürütülür ve uzlaştırma hükümleri bu suç tipinde hiçbir koşulda uygulanmaz.
• Görevli Mahkeme: Kanunda öngörülen hapis cezasının üst sınırının on yılın altında kalması sebebiyle davaya bakmakla görevli merci Asliye Ceza Mahkemesi'dir.
• Yetkili Mahkeme: Yargıtay'ın yerleşik içtihatlarına göre, suçun işlendiği yer olarak haksız menfaatin temin edildiği yer kabul edilir. İnternet alışverişlerinde ise siteye bağlanılan konum esas alınır.

Mahkemelerin görev ve yetki kurallarına tam uyum, ceza muhakemesinin hızlı ve hukuka uygun ilerlemesi açısından son derece büyük önem taşımaktadır.

Muhakemede Zamanaşımı ve Müsadere

Muhakeme hukuku bakımından önem taşıyan dava zamanaşımı süresi, TCK'nın genel hükümleri çerçevesinde değerlendirilmektedir. Kanunda öngörülen cezanın üst sınırı dikkate alındığında, bu suç tipi için olağan dava zamanaşımı süresi on beş yıldır. Zamanaşımını kesen nedenlerin varlığı halinde bu süre en fazla uzamış haliyle yirmi iki yıl altı aya ulaşabilmektedir. Suça konu olan sahte nitelikteki banka veya kredi kartları, bizatihi suç eşyası mahiyetinde olsalar da doğrudan imha edilmez; Yargıtay kararlarında işaret edildiği üzere dosyada delil olarak saklanmalarına karar verilmelidir. Ancak, eylem sonucunda failin elde ettiği haksız kazancın suç mağduru olan kuruma iadesinin fiilen imkânsız hale geldiği durumlarda, ceza kanunu kapsamında kazanç müsaderesi kurumu işletilerek elde edilen haksız malvarlığı değerlerine el konulması sağlanmaktadır.