Makale

Türk Ceza Kanunu kapsamında düzenlenen ihlal suçları, hukuki güvenliği temin etmek amacıyla faillerin karşılaşacağı yaptırımlar ve ceza muhakemesi süreçleri ile sıkı kurallara bağlanmıştır. Hukuk uygulamalarında, ihlal eylemlerinin tespiti sonrasında başlayan soruşturma ve kovuşturma evreleri, şikayet, uzlaştırma ve zamanaşımı gibi temel usuli şartlara tabidir. Yargılama neticesinde failler hakkında hükmedilecek süreli hapis cezaları ve uygulanacak çeşitli güvenlik tedbirleri, ihlalin ağırlığına ve niteliğine göre farklılık göstermektedir. Bu ceza muhakemesi sürecinin en kritik halkalarından birini ise şüphesiz hukuka aykırı delil kullanımı ve delil yasakları oluşturmaktadır. Zira, adli makamlarca gerçeğin ortaya çıkarılması amacıyla dahi olsa, usule ve kanuna aykırı yollarla elde edilen kayıtların yargılamada delil olarak kullanılması kesin surette engellenmiştir.

İhlal Suçlarında Uygulanacak Yaptırımlar ve Güvenlik Tedbirleri

Türk Ceza Kanunu'nun 134. maddesi uyarınca, ihlal suçlarının karşılığı kural olarak süreli hapis cezasıdır. Suçun temel halinde faile bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası öngörülürken, gizliliğin görüntü veya seslerin kayda alınması suretiyle ihlali halinde verilecek ceza bir kat artırılmaktadır. İhlal konusu hukuka aykırı kayıtların ifşa edilmesi durumunda ise, failler iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılmaktadır. Verilen hapis cezalarının süresine ve failin durumuna göre, kısa süreli hapis cezasına seçenek yaptırımlar, hapis cezasının ertelenmesi veya hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) kararları verilebilmektedir. Hapis cezalarının yanı sıra, failler hakkında belirli hakları kullanmaktan yoksun bırakılma, suçta kullanılan veya elde edilen eşya ve kazançlar için müsadere tedbiri uygulanabilir. İhlal, tüzel kişilerin faaliyeti çerçevesinde işlenmişse, tüzel kişilere özgü iznin iptali ve müsadere hükümleri devreye girecektir.

Ceza Muhakemesi Kuralları ve Yargılama Süreci

İhlal suçlarında yargılama usulü, kendine has muhakeme engelleri ve yetki kuralları barındırmaktadır. Görevli mahkeme, ceza üst sınırları dikkate alınarak kural olarak Asliye Ceza Mahkemesi şeklinde belirlenmiş olup, suçun işlendiği yer veya yayın merkezi mahkemeleri yetkilidir. Bu suçların soruşturulması ve kovuşturulması şikayete bağlıdır. Suçtan zarar gören kişi, fiili ve faili öğrendiği tarihten itibaren altı aylık şikayet süresi içerisinde adli mercilere başvuruda bulunmalıdır. Şikayetten vazgeçilmesi halinde, sanığın da kabulüyle davanın düşmesine karar verilir. Şikayete tabi olması nedeniyle bu suçlar aynı zamanda uzlaştırma kapsamındadır. Soruşturma aşamasında taraflara öncelikle uzlaşma teklif edilmesi yasal bir zorunluluktur; uzlaşma sağlanamaması durumunda yargılamaya devam edilir. Dava zamanaşımı süreleri ise, suçun nitelikli halleri dikkate alınarak sekiz yıl ile on beş yıl arasında değişmektedir.

Hukuka Aykırı Delil Kullanımı ve Delil Yasakları

Ceza muhakemesinde temel kural, hukuka aykırı yollardan elde edilen delillerin yargılamada kullanılamaması ve hiçbir şekilde hükme esas alınamamasıdır. Özel şahısların, başkalarının mahremiyetini ihlal ederek elde ettikleri ses ve görüntü kayıtları yasak delil niteliğindedir. Ancak Yargıtay, bazı sıkı şartların bir arada bulunması halinde bu tür gizli kayıtların iddia ve savunma hakkı kapsamında istisnai olarak hukuka uygun delil sayılabileceğini kabul etmektedir:

• Kişiye karşı bizzat işlenmekte olan ani ve haksız bir saldırının bulunması,
• Olay anında kolluk güçleri gibi yetkili makamlara başvurma olanağının olmaması,
• İlgili saldırıyı kanıtlayacak başka türlü delil elde etme imkanının kesinlikle bulunmaması.

Bu istisnai şartlar taşınmadığı müddetçe, taraf ihtilaflarında veya ceza davalarında kullanılmak üzere planlı ve sistematik şekilde elde edilen gizli kayıtlar hukuka aykırı kabul edilerek mahkemelerce dosyadan dışlanmaktadır.