Makale

Dijitalleşmenin hız kazanmasıyla birlikte, ticaret hayatının vazgeçilmez bir parçası haline gelen bilişim kuruluşları, ticari faaliyetlerin internet ortamına taşınmasında başrol oynamaktadır. Bu durum, piyasadaki rekabet dinamiklerini köklü bir şekilde değiştirirken, internet ortamında hukuka aykırı eylemlerin ve haksız rekabet fiillerinin artmasına da zemin hazırlamıştır. Yeni Türk Ticaret Kanunu (TTK) madde 58, dürüst ve bozulmamış rekabet düzenini korumak amacıyla, haksız rekabet fiillerinin bilişim araçları üzerinden işlenmesi ihtimalini gözeterek bilişim kuruluşlarının hukuki sorumluluğunu özel olarak düzenlemiştir. Hukukumuzda ilk kez bilişim işletmelerini basın ve yayın kuruluşları ile paralel bir sorumluluk rejimine tabi tutan bu düzenleme, mağduriyetlerin giderilmesi için muhatap bulma sorununu çözmeyi hedeflemektedir. Dolayısıyla, internet üzerinden gerçekleştirilen haksız rekabet ihlallerinde, doğrudan eylemi gerçekleştirenlerin yanı sıra, teknik altyapıyı sunan veya aracılık eden bilişim aktörlerinin sorumluluğu da yasal bir çerçeveye oturtulmuştur.

TTK Kapsamında Kademeli Sorumluluk Sistemi

Kanun koyucu, bilişim sahasında faaliyet gösteren işletmeleri doğrudan ve her koşulda sorumlu tutmak yerine, Türk Ticaret Kanunu madde 58 uyarınca üç aşamalı bir kademeli sorumluluk sistemi öngörmüştür. Bu sistemin temel felsefesi, haksız rekabet teşkil eden içeriği doğrudan üreten veya talep eden kişilere öncelikli olarak başvurulmasıdır. Düzenlemeye göre kural olarak ilk sorumlu tutulacak kişiler; bilişim aracında veya benzeri ortamlarda görüntülenenin, ses olarak yayımlananın veya herhangi bir şekilde iletilenin sahipleri ile ilan veren kişilerdir. Hukuk sistemimizde asıl sorumlular olarak nitelendirilen bu aktörler, kusur esasına dayalı bir sorumluluk altındadır. Dolayısıyla eylemi bizzat gerçekleştiren bu kişilerin tespiti mümkünse, haksız rekabet ihlalinden öncelikle onlar sorumlu tutulmaktadır.

İkinci ve Üçüncü Kademe Sorumlular

Birinci kademede yer alan içerik sahibi ve ilan veren kişilerin haberi olmaksızın yayım yapılmışsa, kimlikleri gizleniyorsa veya onlara karşı bir Türk mahkemesinde dava açılması fiilen mümkün olmuyorsa, ikinci kademe sorumluluk devreye girmektedir. Bu aşamada, iletiyi bilişim aracına koyan veya koyduran kişi ile ilan servisi şefi sorumlu konumuna gelir. Eğer bu aktörler de tespit edilemez veya gösterilemezse, son aşama olarak bilişim işletmesi veya kuruluşu sahibi üçüncü kademe sorumlu olarak karşımıza çıkar. Bu alt kademelerdeki sorumluluk türü, kusursuz sorumluluk esasına dayanmaktadır; yani kişilerin özel bir kusuru aranmaksızın, salt kanundan doğan bir yükümlülük gereği zarardan sorumlu tutulmaları söz konusu olmaktadır.

Sıraya Bakılmaksızın Doğrudan Sorumluluk İstisnası

Kademeli sorumluluk kuralının istisnasını, Türk Ticaret Kanunu 58. maddenin ikinci fıkrasında yer alan özel hüküm oluşturmaktadır. Bu kurala göre, kademe sisteminde sayılan aktörlerden herhangi birinin açık bir kusuru saptanırsa, mahkeme tarafından sıraya bakılmaksızın doğrudan kusurlu kişiye karşı dava yöneltilebilir. Örneğin, haksız rekabet teşkil eden bir eylemin gerçekleştirilmesinde bilişim kuruluşu sahibinin kendi kusuru da bulunuyorsa, içerik sağlayıcıya veya iletiyi koyan kişiye ulaşma imkanı olup olmadığına bakılmaksızın, doğrudan işletme sahibinin hukuki sorumluluğuna gidilmektedir. Bu esneklik, özellikle internet ortamının karmaşık yapısı içinde zarar görenin haklarını hızlı ve etkin bir biçimde korumayı, dürüst rekabet ilkelerini teminat altına almayı amaçlamaktadır.

Hizmet Sağlayıcıların Hukuki Statüsü ve Sorumsuzluk İlkesi

Türk Ticaret Kanunu madde 58'in dördüncü fıkrası ile hukukumuza giren ve elektronik ticaretin gelişiminde kilit rol oynayan hizmet sağlayıcılar, haksız rekabet hukuku açısından özel bir statüye sahiptir. Mevzuatımızda yer alan yer sağlayıcı, erişim sağlayıcı ve aracı hizmet sağlayıcı gibi aktörler bu kapsama girmektedir. Kanun koyucu, hizmet sağlayıcılar için temel kural olarak sorumsuzluk ilkesini benimsemiştir. Bilgi toplumu hizmeti sunan bu kuruluşlar, teknik altyapı üzerinden akan veriyi sadece ilettikleri veya depoladıkları için, genel kural olarak içeriğin hukuka aykırı olup olmadığını denetlemek veya araştırmakla yükümlü tutulmamışlardır.

Hizmet Sağlayıcıların Sorumlu Tutulabileceği İstisnai Haller

Hizmet sağlayıcıların bu koruyucu sorumsuzluk zırhından çıkıp hukuken sorumlu tutulabilmeleri için kanunda sayılan belirli eylemleri gerçekleştirmiş olmaları gerekmektedir. Bir hizmet sağlayıcı, haksız rekabet teşkil eden içeriğin iletimini bizzat başlatmışsa, iletimin yapılacağı hedef alıcıyı kendi inisiyatifiyle seçmişse veya söz konusu fiili oluşturacak içeriği bizzat değiştirmişse artık hukuki sorumluluktan kaçınamaz. Hizmet sağlayıcıların TTK kapsamında sorumlu tutulması için gereken şartlar şunlardır:

• İletimi sağlayıcının kendisinin başlatması.
• İletimin yapılacağı alıcının bizzat sağlayıcı tarafından seçilmesi.
• İletilen içerikte sağlayıcı tarafından hukuka aykırı nitelikte teknik değişiklikler yapılması.

Bu müdahaleler söz konusu olmadığı sürece, salt altyapı hizmeti veren şirketler aleyhine doğrudan haksız rekabet sorumluluğu işletilemeyecektir.

Bilişim Aktörlerinin Rollerine Göre Sorumluluk Sınırları

İnternet ekosistemini oluşturan farklı bilişim aktörlerinin sorumluluk sınırları, üstlendikleri fonksiyonlara göre değişkenlik göstermektedir. Bilgi veya veriyi üreten, değiştiren ve kullanıcılara sunan içerik sağlayıcılar, internet ortamında dolaşıma soktukları her türlü içerikten bizzat sorumludurlar ve haksız rekabet davalarında asıl muhatap olarak kabul edilirler. Buna karşılık, barındırma hizmeti sunan yer sağlayıcılar ve sadece internete erişim altyapısı veren erişim sağlayıcılar, içerik üzerinde editoryal bir kontrole sahip olmadıkları için doğrudan fail sıfatını taşımazlar. Ancak bu aktörler, hukuka aykırı içeriği öğrendiklerinde veya resmi makamlarca uyarıldıklarında, "uyar ve kaldır" mekanizması gereğince hukuka aykırı içeriği kaldırmak veya erişimi teknik olarak engellemek yükümlülüğü altındadırlar.